Địa Chỉ: Số 15 Đường Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội | Tel: 04.33553707 | Hotline: 0936.225558
Danh mục sản phẩm
Bạn Quan Tâm
Xốp Bọc Hoa Quả
Link ibet 2012
Xem Tướng Qua Mũi
Tôn Tử
Nội thất ấn tượng trong căn hộ cao cấp Tây Ban Nha
Lựa chọn gạch lát sàn nhà cho căn phòng
Năm yếu tố tự nhiên trong Phong thủy
Kiêng kỵ để tránh hao tài
Thủ thuật dùng chất liệu gỗ sao cho bền và đẹp
Góp nhặt thiên nhiên Góp nhặt thiên nhiên
Dịch vụ
Bản Đồ

View "Xem bản Đồ Lớn
 Tin tức

Suy Ngẫm Làm Người

 ĐÁNH THỨC CON NGƯỜI PHI THƯỜNG TRONG BẠN

LỜI NÓI ĐẦU

Với tư cách là nhà tâm lý chính của bệnh viện Bellevue, thành phố New York, tôi chứng kiến nhiều mãnh đời khổ đau, không chỉ riêng những bệnh nhân tâm thần, mà cả ở những nhân viên "bình thường","khoẻ mạnh" đang chữa trị cho bệnh nhân. Tôi còn thấy sự bất hạnh cả ở những người tương đối thành công và có địa vị cao đến gặp tôi ở phòng khám tư. Rất thường, sự đau đớn và sự khốn khổ là điều không mong muốn và cuối cùng cũng qua đi khi con người chịu để cho các niềm tin, tình cảm và hành động của họ làm thay đổi qui trình của đời sống. Khổ nỗi nhiều khi họ không làm thế. Họ nấn ná, rồi cố thay đổi kết quả xấu hay thường rơi vào sự lưỡng lự chỉ để than trách cuộc đời khủng khiếp của họ hay bằng cách nào đó được một ai "sắp xếp cho".

Những người có khả năng để nhận ra rằng họ định đoạt kết quả của cuộc sống riêng không phải lúc nào cũng dễ. Thực tế là, nó thường là một công việc có tính chất áp đảo. Do đó, tôi luôn tìm kiếm một phương pháp và những kỹ thuật mới khi làm việc ở bệnh viện và đối với những bệnh nhân riêng của tôi. Năm năm về trước, lần đầu tiên tôi nghe biết về tác phẩm của Tony Robbins và theo một trong những khóa tập huấn của anh ở new York. Tối đó, tôi thấy là, Tony góp phần vào niềm tin của tôi khi cho rằng bất kỳ ai lành mạnh cơ bản đều có thể làm chủ và sống cuộc đời tràn đầy, ngay sau đó, tôi theo khóa học hai tuần có cấp giấy chứng nhận của Tony, cũng như cùng các đồng nghiệp và các bệnh nhân theo tiếp các khóa khác. Tôi gọi đó là khóa"Huấn luyện cơ Bản cho cuộc sống". Rồi tôi giới thiệu hàng loạt băng ghi âm và cuốn sách đầu tay của anh, Năng Lực vô tận.

Mặc dầu một số đồng nghiệp của tôi khó chịu và ngạc nhiên khi tôi giới thiệu những tác phẩm của một thanh niên chẳng có bằng cấp, mà những ai đọc và nghe Tony là đi đến chổ tán thành. Thêm vào tài liệu đúng đắn và dễ lãnh hội, Tony có một tài năng và một phong thái lôi cuốn làm cho điều viết ra của anh dễ nắm bắt.

Cuối cùng, vợ tôi và tôi tham dự khóa học"Bảy Ngày Hình thành cuộc Sống"chứa đựng những khái niệm cơ bản trong tác phẩm mới nhất của anh, Đánh Thức Con Người Phi Thường Trong Bạn. Ngày nghĩ cuối tuần đó đã cho chúng tôi phương cách để tạo những thay đổi nơi những giá trị, nguyên tắc và những tiêu chuẩn so sánh, mà trên hai năm qua, đã giúp chúng tôi sống một đời sống hữu ích và tràn đầy hơn.

Tôi nhận thấy nơi Tony một người thầy vĩ đại trong cuộc chơi đời sống. Cái nhìn thấu suốt, sự thông minh, niềm say mê và sự dấn thân xác đáng của anh ta luôn hiện diện và truyền cảm hứng. Đọc cuốn sách này như thể chúng ta ngồi đối diện với Tony và để hết tâm trí vào cuộc trò chuyện thú vị với anh. Cuốn sách này còn tiếp tục được chúng ta tham khảo như một loại sổ tay của người sử dụng cho bất kỳ lúc nào cuộc sống đặt ra những thử thách mới hay có những đòi hỏi đang diễn biến. Nó cung cấp một kho phương tiện cho sự thay đổi lâu dài, cũng như những bài học làm phong phú chất lượng cuộc sống. Thật vậy, nếu có nhiều người đọc cuốn sách này và thực tâm áp dụng những điều chỉ dẫn của nó, hẳn tôi và nhiều đồng nghiệp của tôi hết việc làm mất.

FREDERICK L. COVAN, Tiến sĩ triết.

 

 

 

 

 

 

 

PHẦN MỘT: GIẢI PHÓNG NGUỒN TIỀM NĂNG CỦA BẠN

Chương 1

NHỮNG ƯỚC MƠ CHO ĐỜI MÌNH

"Người chín chắn tin vào vận mệnh,

người nông nổi tin vào may rủi".

-BENJAMIN DISRAELI

Chúng ta ai ai cũng có những ước mơ...Ai ai cũng muốn tin vững tận đáy lòng rằng mình có một năng khiếu riêng. Có khả năng thay đổi, có thể gây ảnh hưởng đặc biệt trên người khác và có thể biến đổi thế giới này trở nên tốt hơn. Có những lúc trong cuộc đời, chúng ta ai ai cũng có một viễn ảnh về cuộc sống tươi đẹp hơn mà chúng ta ao ước và đáng được hưởng. Thế nhưng, với nhiều người trong chúng ta, những ước mơ đó bị bao phủ dày đặc bởi những thất vọng và những những cái tầm thường của cuộc sống khiến chúng ta thậm chí không còn ý chí để cố gắng vươn lên. với quá nhiều người, những ước mơ bị tan vỡ-và cùng với nó, ý muốn làm nên vận mệnh của mình cũng tan vỡ theo. Nhiều người đã mất niềm tin vững chắc, là yếu tố sắc bén của thành công. Cuộc đời tôi là một cuộc tìm kiếm không ngừng để phục hồi ước mơ và biến nó thành hiện thực, nhắc nhở chúng ta nhớ lại và sử dụng nguồn năng lượng vô biên còn đang ngủ yên trong mỗi người chúng ta.

Tôi không thể nào quên cái ngày tôi bị tác động mãnh liệt, cái ngày tôi thực sự sống với ước mơ của mình. Hôm ấy tôi đang bay trên chuyến trực thăng riêng từ los Angeles đến quận Cam để có một cuộc thuyết trình. Khi đang bay trên thành phố Glendale, tôi đột nhiên nhận ra một tòa nhà nguy nga bên dưới và tôi cho trực thăng của tôi bay là là trên ngôi nhà đó. Nhìn xuống, tôi nhận ra đây chính là ngôi nhà mà mới cách đây 12 năm, tôi đã từng giữ chân gác cổng ở đó.

Hồi ấy, lúc nào tôi cũng lo không biết chiếc Volkswagen 1960 của tôi có sức chạy hết quãng đường 30 phút đưa tôi tới chỗ làm việc hay không. Mối bận tâm trọng yếu của đời tôi là làm sao để tồn tại; tôi thấy sợ hãi và cô đơn. Nhưng hôm đó, khi tôi bay lượn trên không, tôi thầm nghĩ," mới chỉ một thập niên mà đã thay đổi đến thế!". Hồi trước, tôi cũng từng có những giấc mơ, nhưng hình như chúng chẳng bao giờ trở thành hiện thực. Nhưng nay, tôi đã tin rằng mọi thất bại và vô vọng tôi gặp trong quá khứ đã thật sự đặt nền móng cho sự hiểu biết góp phần tạo nên cuộc sống mới mà tôi đang được hưởng. Tôi tiếp tục bay dọc theo bờ biển xuống phía nam và tôi nhìn thấy những chú cá heo đang chơi đùa với những người lướt ván trên những ngọn sóng biển. Đó là hình ảnh mà Becky, vợ tôi cùng với tôi từng yêu thích và coi như một món quà đặc biệt của cuộc đời. Cuối cùng tôi đã tới Irvine. trông xuống dưới, tôi hơi lo lắng khi thấy bên ngoài hàng rào chỗ tôi sắp thuyết trình, đường xá kẹt cứng xe cộ và người suốt cả vài cây số. Tôi nghĩ thầm,"trời, mong sao chuyện gì đang xảy ra có thể kết thúc sớm để người ta kịp đến dự buổi thuyết trình của tôi".

Nhưng khi tôi hạ cánh xuống sân bay, trước mắt tôi là một quang cảnh mới: Hàng ngàn người đang được bảo vệ chặn lại ngay tại chỗ tôi sắp đáp xuống. Đột nhiên tôi bắt đầu hiểu ra sự thực. Giao thông bị kẹt là vì người ta đến dự buổi thuyết trình của tôi! Chúng tôi đã dự kiến khoảng 2 ngàn người tham dự, thế mà bây giờ có đến 7 ngàn người trong một hội trường chỉ đủ khả năng chứa tối đa 5 ngàn! Khi tôi từ sân bay bước vào hội trường, hàng trăm người vây kín lấy tôi và đòi được ôm hôn tôi hay kể cho tôi nghe những gì mà công việc của tôi đã ảnh hưởng trên đời sống của họ.

Những câu chuyện họ kể cho tôi thật khó tin. Một bà mẹ giới thiệu cho tôi đứa con trai bà từng bị đánh giá là "Hiếu động" và "Khuyết năng học tập". Bằng cách áp dụng những nguyên tắc Xử Lý Trạng Thái dạy trong sách này, không những bà không phải cho cậu bé uống Ritalin nữa, mà hai mẹ con từ dạo ấy đã dời sang California và ở đây cậu bé được đánh giá là thiên tài! Một quý ông kể cho tôi nghe chuyện ông ta đã áp dụng những kỹ thuật của khoa Điều khiển Sự Thành Công và đã bỏ hẳn được thói sử dụng cocain. Một cặp vợ chồng ở tuổi 50 chia sẻ cho tôi nghe chuyện của họ đang chuẩn bị ly hôn thì học được bài học về Qui Luật Bản Thân. Một thương gia kể tôi nghe, thu nhập hàng tháng của ông chỉ trong 6 tháng đã tăng từ 2,000 đôla lên trên 12,000 đô la và một nhà doanh nghiệp kể rằng ông đã tăng doanh thu của công ty lên trên 3 triệu đô la trong vòng 18 tháng nhờ áp dụng những nguyên tắc về Những câu Hỏi Chất Lượng Xử Lý Cảm xúc. Một cô gái trẻ đẹp cho tôi xem ảnh của cô hồi trước, nay cô đã giảm được trên hai chục kí lô nhờ áp dụng những nguyên tắc về Đòn Bẩy trong sách này.

Tôi đã xúc động và nghẹn ngào không thể nói lên lời lúc đứng trong phòng. Khi tôi nhìn xuống cử tọa với 5,000 khuôn mặt tươi cười dễ thương, lúc ấy tôi ý thức được tôi đang sống giấc mơ của mình! Thật là một một cảm giác kỳ diệu khi biết rằng ẩn sau những đám mây nghi ngờ, tôi lại có được những thông tin, những chiến lược, triết lý, kỹ năng có thể giúp biết bao người đang hiện diện ở đây có thể tự tạo khả năng cho mình để biến đổi cuộc đời mình. Cả một dòng hình ảnh và cảm xúc tuôn trào trong tôi. Tôi bắt đầu nhớ lại một kinh nghiệm đã đến với tôi mới chỉ cách đây ít năm. Khi ngồi đơn độc trong căn hộ nhỏ của tôi ở Venice, California và trong tâm trạng cô đơn buồn tủi tôi ru mình theo điệu trữ tình của một bản tình ca Neil Diamond. Tôi có cảm tưởng như cuộc đời mình chẳng là gì cả, mọi sự kiện của cuộc đời hoàn toàn làm chủ con người tôi. Thế rồi tôi cũng nhớ lại cái giây phút mà cuộc đời tôi biến đổi, giây phút tôi đã thốt lên,"Thành công rồi! Tôi biết là mình đáng giá hơn tất cả những gì mình hiện đang có trong cuộc đời, về trí óc, tình cảm và thể xác". Thế là tôi đã làm một quyết định và chính quyết định này đã thay đổi hẳn cuộc đời của mình. Tôi đã quyết định sẽ không bao giờ hài lòng với những gì ở dưới mức tiềm năng của mình. Ai có thể ngờ được quyết định này dẫn tôi đến phút giây kỳ diệu như thế?

Tôi để cả con người mình tuôn trào ra trong buổi thuyết trình tối hôm ấy và khi tôi rời giảng đường, hàng ngàn người đã ra tận sân bay để tiễn tôi. Mắt tôi bỗng trào lệ khi tôi tạ ơn Thượng Đế đã ban cho tôi giây phút hạnh phúc này. Tôi đang sống thực hay trong mơ? Vẫn là cùng một anh chàng mà mới cách đây 8 năm luôn luôn phải vật lộn với cuộc đời, thất vọng, cô đơn và không thể điều hành được cuộc đời mình? Thân hình thì béo phì, túi thì không một đồng xu, tôi mang tâm trạng không biết có thể sống còn hay không. Làm sao một anh chàng ít tuổi như tôi với trình độ học vấn chỉ hết bậc trung học, mà đã có thể tạo ra những thay đổi kỳ diệu đến thế?

Câu trả lời của tôi thật đơn giản: tôi đã học được cách trang bị cho mình một nguyên tắc mà bây giờ tôi gọi là tập trung năng lượng. Nhiều người không biết gì về cái khả năng to lớn mà chúng ta có thể trực tiếp điều khiển khi chúng ta tập trung mọi nguồn lực của mình để làm chủ chỉ một lãnh vực duy nhất của đời mình. Điều khiển tập trung giống như một tia lade có khả năng chọc thủng bất cứ vật cản nào ngăn chặn bạn. Khi chúng ta kiên trì tập trung vào việc cải thiện một lãnh vực nào, chúng ta phát triển được những cách thức phân biệt độc đáo để làm cho lãnh vực đó tốt hơn. Một lý do khiến ít người chúng ta đạt được điều chúng ta mong muốn, đó là vì chúng ta không bao giờ định hướng sự tập trung của chúng ta: chúng ta không bao giờ tập trung năng lượng của mình. Tôi tin rằng một trong những bài học quan trọng của cuộc đời là hiểu được động cơ nào thôi thúc chúng ta trong hành động của mình. Điều gì hình thành nhân cách của một người? Trả lời câu hỏi này sẽ cống hiến chúng ta những chìa khóa cơ bản để hình thành vận mệnh riêng của mỗi người.

Suốt cuộc đời, tôi không ngừng bị thu hút bởi một tiêu điểm duy nhất và thúc bách: Cái gì làm nên những khác biệt về chất lượng của mỗi cuộc đời? Làm sao chúng ta thường gặp không ít người xuất thân từ môi trường nghèo khổ và vô vọng, vậy mà họ đã thành công trong cuộc đời và để lại những ấn tượng sâu sắc cho chúng ta? Ngược lại, làm sao nhiều người có hoàn cảnh ưu đãi. Các phương tiện để thành công có sẵn trong tầm tay, vậy mà họ đã đi đến một kết cục thảm hại, thất vọng và nhiều khi rơi vào thói nghiện ngập? Điều gì làm cho một số cuộc đời trở thành mẫu mực và một số khác trở thành lời cảnh báo? Bí quyết nào tạo nên những cuộc đời hạnh phúc, say mê, sung mãn, trong khi những cuộc đời khác trở thành vô vị, nhàm chán?

Nỗi ám ảnh kỳ diệu của bản thân tôi bắt đầu bằng những câu hỏi đơn sơ:"Làm cách nào để tôi kiểm soát trực tiếp đời mình? Hôm nay tôi có thể làm gì để biến đổi đời tôi cũng như giúp tôi và người khác hình thành vận mệnh của mình? Làm cách nào để tôi mở rộng, học hỏi, phát triển và chia sẻ sự hiểu biết của tôi với những người khác một cách thú vị và có ý nghĩa?"

Từ hồi còn rất trẻ, tôi đã phát triển một niềm tin là tất cả chúng ta có mặt trên đời là để cống hiến một cái gì độc đáo, tôi tin là tận trong thâm tâm chúng ta ai ai cũng được phú bẩm một thiên khiếu đặc biệt. Tôi thực sự tin rằng trong mỗi người chúng ta đều tiềm ẩn một năng lực siêu phàm. mỗi người chúng ta đều có một tài năng, một thiên khiếu, một chút thiên tài nào đang chờ chúng ta mở ra. Có thể là năng khiếu nghệ thuật hay âm nhạc. Có thể là khả năng giao tiếp kỳ diệu với những người chúng ta thân thương. Có thể là một năng khiếu kinh doanh hay sáng tạo để đưa chúng ta vào ngành doanh nghiệp hay một sự nghiệp nào. Tôi tin là Tạo Hóa không thiên vị ai. Tất cả chúng ta được Tạo Hóa dựng nên mỗi người với nét độc đáo của mình, nhưng tất cả đều được ngài phú cho những cơ hội đồng đều trong đời sống để có thể sống hạnh phúc. Nhiều năm trước, tôi đã quyết sống cuộc đời mình bằng cách đầu tư ân huệ của Tạo Hóa vào một cái gì còn lưu lại sau khi cuộc đời tôi qua đi. Tôi đã quyết là một cách nào đó tôi phải cống hiến thế nào cho cuộc đời để nó còn tồn tại mãi sau khi tôi ra đi.

Tôi tha thiết kêu mời bạn không chỉ cố gắng đọc hết cuốn sách này, mà còn tận dụng tất cả những gì bạn học được để đem áp dụng vào cuộc sống đơn sơ hằng ngày. Đây là bước cần thiết và tối quan trọng để bạn mang lại kết quả cho các cố gắng của bạn trong cuộc đời.

LÀM THẾ NÀO TẠO ĐƯỢC NHỮNG THAY ĐỔI LÂU BỀN

Những thay đổi chỉ có giá trị đích thực khi chúng lâu bền và hợp lý. Chúng ta ai cũng từng có kinh nghiệm về những thay đổi nhất thời, để rồi lại cảm thấy chán nản và thất vọng ngay sau đó. Thực ra nhiều người muốn thực hiện những thay đổi, nhưng kèm theo ý muốn đó là nỗi e ngại và lo lắng không biết những đổi thay của mình có lâu bền hay chỉ là tạm bợ.

Một ví dụ đơn sơ cho chuyện này là trường hợp một người muốn bắt đầu ăn kiêng, nhưng cảm thấy chần chờ, chủ yếu là vì nơi tiềm thức họ, họ tin chắc là những cố gắng họ thực hiện sẽ chỉ mang lại cho họ một phần thưởng trong phút chốc mà thôi. Cả đời tôi, tôi đã theo đuổi những nguyên tắc tổ chức cơ bản, đó là nguyên tắc thay đổi lâu bền và bạn sẽ học được các nguyên tắc này và cách áp dụng chúng trong sách này. Nhưng bây giờ, tôi muốn chia sẻ với bạn 3 nguyên tắc thay đổi sơ đẳng mà bạn cũng như tôi có thể áp dụng ngay để thay đổi đời mình. Chúng rất đơn giản, nhưng lại vô cùng hiệu quả nếu ta biết áp dụng khéo léo.

 

Bước Thứ Nhất

NÂNG CAO TIÊU CHUẨN

Một lần bạn muốn thực hiện một sự thay đổi, việc đầu tiên bạn phải làm là nâng cao các tiêu chuẩn của bạn. Khi người ta hỏi tôi điều gì đã thay đổi đời tôi tám năm về trước, tôi trả lời rằng dứt khoát điều quan trọng nhất là thay đổi những gì tôi đòi hỏi nơi chính mình. Tôi viết ra trên giấy tất cả những gì mà tôi không còn muốn chấp nhận trong đời mình, tất cả những gì tôi không còn chịu đựng nữa và tất cả những gì tôi khát khao đạt tới.

Lịch sử còn để lại cho chúng ta biết bao tấm gương danh nhân đầy gợi hứng như Leonardo da vinci, Abraham lincoln, Helen Keller, Mahatma Gandhi, Martin Luther king, Rosa Parks, Albert Einstein, Cesar Chavez, Soichiro Honda và biết bao người khác đã từng có những bước kỳ diệu khi nâng cao tiêu chuẩn của họ. Sức mạnh đã từng có nơi họ cũng đang có nơi bạn, nếu bạn có can đảm đòi hỏi nó. Thay đổi con người bạn chính là bước đầu đơn giản để thay đổi một tổ chức, một công ty, một đất nước hay một thế giới.

Bước thứ hai

THAY ĐỔI NIỀM TIN HẠN HẸP CỦA BẠN

Nếu bạn nâng cao tiêu chuẩn nhưng lại không thật sự tin là mình có thể đạt được chúng, bạn đang hủy diệt chính mình đó. Bạn thậm chí cũng không muốn thử; bạn sẽ thiếu niềm tin để có thể giúp bạn mở ra được những khả năng thâm sâu hiện diện trong bạn. Các niềm tin của chúng ta giống như những mệnh lệnh tuyệt đối, nói cho chúng ta biết sự việc như thế nào, cái gì ta làm được, cái gì không làm được. Thế nên, thay đổi hệ thống niềm tin của chúng ta là điều trọng yếu để thực hiện bất kỳ sự thay đổi chắc chắn và lâu bền trong cuộc đời mình. Chúng ta phải phát triển một niềm tin vững chắc là chúng ta có thể và sẽ đạt được những tiêu chuẩn mới trước khi chúng ta thực sự hành động.

nếu không có những hệ thống niềm tin vững chắc, thì dù bạn có nâng cao tiêu chuẩn của mình đến mức nào, bạn cũng sẽ không bao giờ có được niềm xác tín để hỗ trợ cho những tiêu chuẩn ấy. Bạn thử nghĩ Gandhi có thể thành đạt được bao nhiêu giả như ông đã không tin vào sức mạnh của sự phản kháng bất bạo động? Niềm tin của ông đã giúp ông đạt đến những nguồn lực nội tâm của mình và đã giúp ông đối diện được những thách đố nặng nề mà một người có quyết tâm ít hơn ông có thể phải đầu hàng.

Bước thứ ba

THAY ĐỔI CHIẾN LƯỢC CỦA BẠN

Để duy trì quyết tâm, bạn cần có những chiến lược tốt nhất để đạt hiệu quả. Một trong những niềm xác tín cơ bản của tôi là nếu bạn nhắm tiêu chuẩn cao và bạn có niềm tin, thì chắc chắn bạn có thể nghĩ ra những chiến lược. đơn giản là bạn sẽ tìm ra đường lối. Nói cho cùng, đây chính là chủ đề của cả cuốn sách. Nó chỉ cho bạn những chiến lược để hoàn thành nhiệm vụ và tôi sẽ nói cho bạn biết ngay là bất kỳ trong trường hợp nào, chiến lược tốt nhất chính là tìm ra một mẫu, một ai đã từng đạt những kết quả mà bạn mong muốn và rồi đi sâu vào những hiểu biết của họ. hãy học cách làm của họ, niềm tin của họ và lối suy nghĩ của họ. Không những bạn sẽ thấy điều này giúp bạn hiệu quả hơn, mà nó còn tiết kiệm cho bạn biết bao thời giờ vì bạn không cần phải mày mò lâu để tìm ra đường đi. Bạn chỉ cần điều chỉnh, uốn nắn và có lẽ làm nó khá hơn thôi.

Sách này sẽ cung cấp cho bạn những thông tin và động lực thúc đẩy để bạn dấn thân mình vào cả ba nguyên tắc chủ yếu để thay đổi chất lượng cuộc đời.

Trên đời, có rất nhiều người biết phải làm gì, nhưng ít người thực sự làm điều họ biết. Biết thôi không đủ. Bạn cần phải có hành động. và nếu bạn cho phép, tôi sẽ nhận làm huấn luyện viên cho bạn qua cuốn sách này. tôi sẽ cống hiến bạn cách phân biệt những nguồn sức mạnh để tạo nên những thay đổi lâu bền về chất lượng của đời sống bạn. Cùng nhau, chúng ta sẽ tập trung vào 5 lãnh vực của đời sống mà tôi tin là ảnh hưởng đến chúng ta nhiều nhất. Đó là:

1.Làm Chủ cảm xúc

Nắm vững bài học này sẽ giúp bạn quán triệt phần lớn phương pháp của bốn lãnh vực còn lại. Bạn hãy để ý đến điều đó. Tại sao bạn muốn giảm cân? Phải chăng chỉ vì bạn muốn người mình bớt mỡ thôi ư? Hay vì bạn nghĩ nếu giảm cân, bạn sẽ cảm thấy có nhiều nghị lực và dẻo dai hơn, bạn trở nên hấp dẫn hơn trước mắt người khác và bạn cảm thấy tự tin nhiều hơn khi ở trước đám đông? Hầu như tất cả những gì chúng ta làm đều là thay đổi cách cảm nghĩ của chúng ta nhưng hầu hết chúng ta ít hay không được huấn luyện để biết cách làm điều này nhanh chóng và hiệu quả. Thật kỳ lạ chúng ta thường sử dụng trí thông minh của mình để đi vào những tâm trạng cảm xúc vô ích, đang khi quên đi biết bao nhiêu năng khiếu bẩm sinh mà ai trong chúng ta đều có sẳn. Quá nhiều người trong chúng ta không kiểm soát được, trong khi quên mất việc chăm lo cho những cảm xúc của mình, là những yếu tố mà mọi người đều có thể làm chủ.

2 Làm chủ thân thể

Nếu bạn có tất cả những điều bạn mơ ước, nhưng lại không có sức khoẻ thể lý để vui hưởng những thứ đó, thử hỏi có ích gì? Mỗi sáng thức dậy bạn có cảm thấy đầy đủ sức sống, nghị lực và sẳn sàng bước vào một ngày mới không? Hay bạn thức dậy mệt mỏi giống như tối hôm trước, thân xác ê ẩm và cảm thấy miễn cưỡng phải bắt đầu một ngày mới? Nếp sống thường nhật của bạn sẽ làm bạn thành một người thiếu họat động? Cứ 2 người Mỹ thì có 1 người chết vì xơ vữa động mạch vành;ba người thì một người chết vì ung thư. Chúng ta đang "lấy hàm răng mà đào huyệt cho chính mình", như câu nói của bác sĩ Thomas Moffett ở thế kỷ 17. Chúng ta ngốn vào cơ thể đầy chất béo, những thực phẩm không có chất dinh dưỡng, chúng ta đầu độc lục phủ ngũ tạng bằng thuốc lá, rượu và ma túy và chúng ta ngồi thụ động trước màn hình tivi. Bài học thứ hai này sẽ giúp bạn kiểm soát sức khoẻ thể lý của bạn để bạn không chỉ có dáng khoẻ mạnh, mà cảm thấy khoẻ mạnh thực sự và biết rằng mình đang làm chủ đời mình, trong một cơ thể tràn đầy sinh lực và cho phép bạn thành đạt.

3 Làm Chủ Các Mối Quan Hệ

Ngoài việc làm chủ cảm xúc và sức khỏe thể xác của bạn, không có gì quan trọng hơn là học cách làm chủ các mối quan hệ của bạn. Quan hệ yêu đương, gia đình, buôn bán và xã hội. Xét cho cùng, không ai muốn học tập, phát triển, thành đạt và hạnh phúc một mình và cho riêng mình. Bài học chủ yếu thứ 3 trong sách này chỉ cho bạn những bí quyết giúp bạn xây dựng những mối quan hệ chất lượng trước tiên với bản thân, rồi với người khác. Bạn sẽ bắt đầu khám phá ra những gì bạn đánh giá cao nhất, những niềm mong đợi của bạn, những qui luật trong trò chơi cuộc đời và nó có liên quan thế nào với tất cả những người khác cùng tham dự cuộc chơi với bạn. Tôi đã khám phá ra rằng, đối với tôi, nguồn lực to lớn nhất chính là mối quan hệ, vì nó mở toang cánh cửa ra cho mọi nguồn lực khác mà tôi cần. Quán triệt được bài học này sẽ cho bạn những nguồn lực vô biên để bạn tăng trưởng và cống hiến.

4 Làm Chủ Tiền Bạc

Khi tới độ tuổi 65, hầu hết chúng ta hoặc là không còn làm ra tiền, hoặc là đã chết! Thế nhưng không ai trong chúng ta lại muốn rơi vào viễn cảnh ấy khi nghĩ đến thời kỳ hưu trí vàng son của mình. Nhưng nếu bạn không đủ xác tín rằng mình đáng được hưởng một sự thoải mái về tài chánh nhờ một kế họach hiệu quả, làm sao bạn có thể biến viễn cảnh tài chánh này thành hiện thực? Bài học làm chủ thứ 4 trong sách này sẽ dạy bạn biết vượt xa hơn sự sống còn đơn thuần lúc xế bóng cuộc đời và ngay cả bây giờ, để đạt tới điều đó. Sống trong xã hội, mỗi người chúng ta đều có khả năng thể hiện những ước mơ của mình. Thế nhưng hầu hết chúng ta cảm nghiệm những áp lực tài chánh mỗi ngày một đè nặng hơn và chúng ta tưởng tượng rằng có nhiều tiền bạc hơn sẽ giải thoát chúng ta khỏi áp lực ấy. Đây là một ảo tưởng văn hóa to lớn tôi dám cả quyết với bạn là càng có nhiều tiền, bạn càng cảm thấy chịu nhiều áp lực hơn. Điều chủ yếu không phải là kiếm được thật nhiều tiền, mà là thay đổi những niềm tin và thái độ của bạn đối với tiền bạc, để bạn nhìn nó như phương tiện để cống hiến, chứ không phải là mục đích tối hậu và duy nhất của hạnh phúc.

5 Làm Chủ Thời Giờ

Những kiệt tác đòi hỏi thời giờ. Thế nhưng có bao nhiêu người trong chúng ta biết dùng nó? Tôi không nói đến chuyện quản lý thời giờ; tôi muốn nói đến chuyện giành lấy thời giờ và biến đổi nó, sử dụng nó để nó trở thành đồng minh chứ không phải kẻ thù của bạn. trước tiên, bài học làm chủ thứ 5 này sẽ dạy cho bạn thấy rõ những đánh giá ngắn hạn có thể dẫn tới những đau khổ dài hạn. Bạn sẽ học cách làm một quyết định thực sự và kiềm chế những ước muốn hưởng thụ tức thời, để giúp các tư tưởng, các sáng tạo của bạn và ngay cả những tiềm năng của bạn có thời giờ mang lại hoa trái sung mãn. Rồi bạn sẽ học cách phác họa những chiến lược cần thiết để thực hiện từng bước quyết định của bạn, để biến nó thành hiện thực. Với quyết tâm hành động mãnh liệt, kiên nhẫn chịu đựng thời gian trì trệ và sự mềm dẻo để thay đổi phương pháp mỗi khi cần. Một khi bạn đã làm chủ được thời giờ, bạn sẽ hiểu tại sao rất nhiều người đánh giá quá cao những gì họ có thể đạt được trong một năm và đánh giá quá thấp những gì họ có thể đạt được trong 1 thập niên.

Tôi viết cuốn sách này với chủ đích nó trở thành một hướng dẫn hành động một sách giáo khoa để gia tăng chất lượng cuộc đời bạn và gia tăng nguồn vui thích mà bạn có thể rút tỉa từ đó. Tôi linh cảm rằng cuốn sách này sẽ mang đến cho bạn một ít sự phân biệt mới mẻ và độc đáo về nguồn sức mạnh để giúp bạn vươn tới một mức sống cao hơn.

Với tất cả sự kính trọng, tôi bắt đầu mối tương quan này với bạn khi chúng ta cùng bắt đầu cuộc hành trình để khám phá và biến những tiềm năng sâu xa và đích thực của chúng ta trở thành hiện thực. Cuộc đời là một quà tặng và nó cống hiến chúng ta đặc ân, cơ hội và trách nhiệm để chúng ta cống hiến lại cho đời một điều gì, nhờ một cuộc sống chất lượng hơn.

Nào, chúng ta cùng bắt đầu cuộc hành trình thám hiểm của chúng ta....

Chương 4

NHỮNG NIỀM TIN CỦA TA:

SỨC MẠNH XÂY DỰNG

VÀ SỨC MẠNH HỦY HOẠI

"Suy nghĩ của chúng ta như thể bức màn che của tinh thần,

nó chứa đựng tất cả niềm tin mà chúng ta diển tả trong cuộc sống".

-ANTONIO MACHADO

Anh ta cay đắng và tàn bạo, một tay nghiện rượu và ma túy, đã mấy lần tự tử nhưng không chết. Hôm nay anh ta lãnh cái án tù chung thân vì tội cố sát một nhân viên thâu ngân cửa hàng rượu vì đã dám "cản đường" anh ta. Anh ta có hai đứa con trai. Chỉ cách nhau mười một tháng. Một đứa lớn lên giống hệt cha nó: một con nghiện ma túy chỉ biết sống bằng cướp giật và trộm cắp cho tới khi chính nó cũng phải vào tù vì tôi mưu sát. Nhưng đứa kia thì khác hẳn: nó lớn lên và trở thành cha của ba đứa nhỏ, gia đình êm ấm, hạnh phúc. Nay anh làm giám đốc của một công ty lớn cấp quốc gia và anh vui thích với công việc đầy thách đố nhưng cũng đem lại sự thỏa mãn cho anh. Thân hình cân đối, không nghiện rượu hay ma túy. Làm sao hai người thanh niên sinh ra và lớn lên trong cùng một môi trường lại có thể khác biệt nhau đến thế? Người ta đã hỏi riêng từng người, "Tại sao đời anh trở nên như thế?" lạ thay, cả hai đưa ra cùng một câu trả lời:"Tôi có thể nào trở nên khác hơn được khi tôi được lớn lên với một người cha như thế?".

Chúng ta thường bị cám dỗ cho rằng các hoàn cảnh điều khiển cuộc sống chúng ta và môi trường đã dệt nên con người chúng ta hôm nay. Không có gì sai lạc bằng. Không phải hoàn cảnh dệt nên đời sống chúng ta, mà chính những niềm tin của chúng ta tạo ý nghĩa cho hoàn cảnh.

Hai Phụ nữ vừa mừng thọ 70, nhưng mỗi người nhìn biến cố này một cách khác. Một bà"biết" rằng đời mình đã xế bóng. Đối với bà, 70 năm sống đã làm tàn tạ cơ thể bà và bà nên nghĩ tới cái chết. Bà kia thì lại tin rằng con người làm được gì là tùy ở niềm tin của mình và vì thế bà đã đề ra một lý tưởng cao hơn cho mình. Bà tin rằng leo núi là một loại thể thao thích hợp ở tuổi của bà. Suốt 25 năm sau đó bà đã dấn mình vào cuộc mạo hiểm mới này và đã chinh phục được một số đỉnh núi cao nhất thế giới và cho tới nay, khi ở tuồi 90, Hulda Crooks đã trở thành người phụ nữ già nhất thế giới leo tới đỉnh núi Phú Sĩ.

Bạn thấy đấy, cái dệt nên cuộc đời chúng ta hôm nay và ngày mai không phải là hoàn cảnh, mà là ý nghĩa mà chúng ta gán cho các hoàn cảnh mình sống. Niềm tin là cái tạo sự khác biệt giữa một cuộc đời vui tươi cống hiến và một cuộc đời khốn khổ hủy diệt. Niềm tin biến một số người thành anh hùng, đang khi một số khác thành những con người cam phận.

"Thuốc không phải luôn luôn cần thiết,

nhưng niềm tin chắc khỏi bệnh là điều luôn luôn cần."

-NORMAN COUSINS

Tôi may mắn được quen biết Norman Cousins từ gần 7 năm nay và tôi cũng may mắn thu băng được cuộc phỏng vấn với ông một tháng trước khi ông qua đời. Trong cuộc phỏng vấn, ông chia sẻ với tôi một câu chuyện chứng tỏ niềm tin của chúng ta ảnh hưởng mạnh mẽ trên thân xác chúng ta như thế nào. Tại một trận đấu banh ở Monterey Park, ngoại ô Los Angeles, nhiều người có những triệu chứng bị ngộ đôc thức ăn. Bác sĩ khám nghiệm kết luận nguyên nhân là tại loại nước giải khát ở máy bán nước tự động, vì tất cả những người bị ngộ độc đều đã mua nước giải khát ở đó. Một thông báo được phóng thanh trên loa cảnh cáo không mua nước ở máy bán nước tự động vì đã có người bị ngộ độc và mô tả các triệu chứng ngộ độc. Thế là một bầu không khí hốt hoảng tràn ngập các khán đài và hàng loạt người ngất xỉu khi nghe tin này. Thậm chí có những người chưa từng đứng gần chiếc máy bán nước cũng bị bệnh! Các xe cứu thương tới tấp chạy đến đưa các người bị bệnh đi bệnh viện. Đến khi người ta khám phá ra lỗi không phải ở chiếc máy bán nước giải khát, lập tức những người đã bị bệnh cảm thấy được khỏi bệnh một cách lạ lùng.

Chúng ta cần hiểu rằng niềm tin của chúng ta có khả năng làm chúng ta bị bệnh hay làm chúng ta khoẻ mạnh ngay tức thì. Người ta đã chứng minh rằng niềm tin ảnh hưởng đến hệ miễn nhiễm của chúng ta. Quan trọng hơn cả, niềm tin có thể cho chúng sự dứt khóat hành động, hay có thể làm suy yếu và hủy diệt động lực của chúng ta.

Thế nên, nếu muốn điều khiển đời mình, chúng ta phải ý thức kiểm soát các niềm tin của mình. Và để làm điều này, trước hết chúng ta phải hiểu rõ niềm tin là gì và nó được hình thành như thế nào.

Niềm Tin là Gì?

Nhiều người coi niềm tin như một sự vật, nhưng thật ra nó là một cảm giác chắc chắn về một điều gì đó. Nếu bạn nói rằng bạn thông minh, có nghĩa là bạn nói,"Tôi cảm thấy chắc chắn tôi thông minh". Cảm giác chắc chắn này cho phép bạn khai thông những nguồn năng lực giúp bạn tạo được những kết quả thông minh. Tất cả chúng ta đều có sẳn nơi mình câu trả lời cho hầu hết mọi chuyện hay ít ra chúng ta có thể tìm những câu trả lời cần thiết nhờ những người khác. Nhưng chúng ta thường thiếu niềm tin, thiếu sự chắc chắn, khiến chúng ta không sử dụng được khả năng có sẳn nơi mình.

Ví dụ đơn sơ giúp bạn dễ hiểu niềm tin là gì. Bạn hãy nghĩ ra một ý tưởng. Bạn có thể nghĩ ra vô số ý tưởng, nhưng bạn không thực sự tin. Chẳng hạn bạn có ý tưởng bạn là một cô gái hấp dẫn. Bạn hãy ngưng lại giây lát và nói trong lòng, "Tôi là một cô gái hấp dẫn". Câu nói này là một ý tưởng hay là một niềm tin còn tùy ở mức độ bạn cảm thấy chắc chắn bao nhiêu khi nói lên câu đó. Nếu bạn nghĩ, "Thực ra tôi không hấp dẫn", thì điều bạn thực sự muốn nói sẽ là, "Tôi không cảm thấy chắc chắn mình hấp dẫn hay không".

Làm thế nào đổi một ý tưởng thành niềm tin? Tôi xin cống hiến bạn một ẩn dụ cho dễ hiểu. Giả sử bạn có thể nghĩ đến một cái mặt bàn không có chân. Nó giúp bạn hiểu tại sao một số ý tưởng không chắc chắn bằng một niềm tin. Không có chân, mặt bàn không thể đứng được. Ngược lại, niềm tin thì có chân. Nếu bạn thật sự tin rằng, "Tôi hấp dẫn", làm thế nào bạn biết là bạn hấp dẫn? Chắc chắn là bạn có những chứng cớ để bênh vực cho ý tưởng của bạn, những kinh nghiệm trong cuộc sống để hổ trợ ý tưởng đó. Những kinh nghiệm đó là những cái chân làm cho mặt bàn của bạn đứng vững, làm cho niềm tin của bạn chắc chắn.

Một khi bạn hiểu được niềm tin là gì, bạn có thể bắt đầu tìm hiểu xem niềm tin của bạn hình thành như thế nào, cũng như bạn có thể thay đổi nó ra sao.

Trước hết chúng ta có thể phát triển niềm tin của mình về bất kỳ điều gì, chỉ cần chúng ta tìm ra đủ những chân, những kinh nghiệm minh chứng để xây dựng niềm tin ấy. Giả sử bạn có khá nhiều kinh nghiệm trong đời sống, hay bạn quen biết những người đã gặp chua xót trong quan hệ với người khác, bạn có thể hình thành niềm tin rằng con người là xấu xa và nếu có dịp, người ta sẽ lợi dụng bạn. Hay ngược lại, nếu bạn có những kinh nghiệm trong đời để chứng minh cho ý tưởng rằng nếu bạn thực sự quan tâm tới người khác và cư xử tốt với mọi người, thì bạn sẽ có niềm tin này: Con người vốn có tính tốt và sẳn sàng giúp đỡ bạn.

Tất cả những người thành đạt xuất sắc mà tôi có dịp phỏng vấn đều có khả năng làm cho mình cảm thấy chắc chắn sẽ thành công, cho dù trước họ chưa có ai làm được. Họ có khả năng tự tạo ra kinh nghiệm qui chiếu cho mình mà những kinh nghiệm này trước đó chưa từng có hoặc được coi là không thể thực hiện.

Bất cứ ai sử dụng máy tính cá nhân đều biết đến cái tên "Microsoft". Nhưng điều ít người biết đến Bill Gates, người đồng sáng lập công ty này, không chỉ là một thiên tài gặp may, mà là một con người đã biết tự tạo ra kinh nghiệm để hỗ trợ niềm tin của mình. Khi biết rằng công ty Albuquerque đang khai triển một thứ gọi là "máy tính cá nhân" cần đến phần mềm BASIC, Bill Gates đến gặp họ và hứa bán cho họ phần mềm, mặc dù vào lúc đó ông chưa hề có thứ phần mềm này. Đã hứa, ông phải kiếm cách thực hiện. Thiên tài đích thực của ông là ở khả năng tự tạo ra niềm tin chắc chắn. Có rất nhiều người cũng thông minh như ông, nhưng ông biết sử dụng niềm tin để khai thông nguồn năng lực của mình và chỉ trong ít tuần lễ, ông cùng một đối tác đã viết ra một ngôn ngữ để biến máy tính cá nhân thành hiện thực. Bằng việc quyết tâm và tìm ra lối đi, Bill Gates đã khởi động ngày hôm đó một chuỗi những sự kiện sẽ làm thay đổi toàn diện lề lối kinh doanh của người ta và đã trở thành tỷ phú khi mới 30 tuổi. Niềm tin mang lại sức mạnh!

Bạn có biết câu chuyện chạy một dặm trong 4 phút không? Từ trước tới nay, người ta vẫn tin là không ai có thể chạy một dặm mà chỉ mất 4 phút thôi. Thế mà vào năm 1954, Roger Bannister đã phá vỡ sự tin tưởng vững chắc ấy. Anh quyết tâm thực hiện bằng được "điều không thể" ấy, không những bằng việc luyện tập thể dục, mà còn bằng việc không ngừng lặp lại trong trí mình rằng mình có thể làm được việc này, khiến hệ thần kinh của anh đã hình thành một mệnh lệnh bắt buộc anh đạt cho bằng được kết quả. Tuy nhiên, nhiều người không nhận ra khía cạnh vĩ đại nhất của thành công này lại chính là những gì anh đạt được cho người khác. Hầu như không ai dám nghĩ là có thể đạt kỷ lục chạy 4 phút một dặm, thế mà chỉ trong vòng một năm sau khi Roger phá kỷ lục, 37 vận động viên khác cũng đã phá kỷ lục này. Kinh nghiệm của anh đã cống hiến cho họ mẫu gương đủ vững vàng để tạo nên nơi họ niềm tin chắc chắn rằng chính họ cũng có khả năng làm"điều không thể". Và một năm sau đó nữa, 300 vận động viên khác đã đạt cùng một thành tích như thế!

"Niềm tin nào trở thành chân lý cho tôi...

là niềm tin cho phép tôi sử dụng hết sức lực của mình,

dồn hết năng lực của mình vào hành động"

-ANDRE GIDE

Những người từng gặp những thất bại trong quá khứ thường dễ tin rằng họ sẽ không thể thành công trong tương lai. Vì thế, do sợ thất bại, họ bắt đầu liên tục suy nghĩ sao cho thật "thực tế". Nhiều người khi phát biểu, "chúng ta phải tỏ ra thực tế", thực ra là họ đang sợ hãi, sợ lại thất bại lần nữa. Vì sợ, họ có những niềm tin làm cho họ do dự, không dám dấn thân và vì thế họ chỉ đạt những kết quả hạn chế.

Các lãnh tụ vĩ đại thường ít khi "thực tế". Họ thông minh và họ chính xác, nhưng họ không thực tế theo tiêu chuẩn của người thường. Gandhi tin rằng ông có thể giành độc lập cho Ấn Độ mà không cần dùng bạo lực để đối chọi với nước Anh, một chuyện chưa từng xảy ra trước đó. Ông không thực tế, nhưng ông chứng tỏ ông chính xác. Cũng thế, một người tin rằng mình có thể tạo niềm vui cho dân chúng bằng việc xây dựng một công viên giải trí giữa một khu rừng cam và ai muốn vào cửa cũng phải mua vé. Hồi đó, chưa hề có loại công viên nào như thế trên thế giới. Thế mà Walt Disney đã có một niềm tin chắc mà ít người có được và niềm tin lạc quan của ông đã biến đổi hoàn cảnh.

"Chỉ trong trí tưởng tượng của con người,

chân lý mới tìm được sự tồn tại hiểu quả và chắc chắn.

Trí tưởng tượng, chứ không phải sự phát minh,

mới là ông chủ tuyệt đối của nghệ thuật và của đời sống"

-JOSEPH CONRAD

Một thách đố lớn nhất trong đời sống mỗi người là quan niệm thế nào về "thất bại". Cách chúng ta đối phó với những thất bại của đời sống và cách chúng ta xác định nguyên nhân của thất bại sẽ hình thành định mệnh của chúng ta. Đôi khi chúng ta gặp quá nhiều thất bại đau đớn khiến chúng ta bắt đầu tiêm nhiễm xác tín rằng chúng ta chẳng có thể làm gì để cải thiện tình thế được. Chúng ta cảm thấy mọi cố gắng của chúng ta chỉ là uổng công và chúng ta rơi vào tình trạng vô vọng.

Nguyên nhân của tình trạng vô vọng này là do chúng ta nghĩ sự thất bại của chúng ta là cái gì vĩnh viễn, toàn diện và cá nhân.

Nhiều danh nhân trên thế giới đã thành đạt vang dội mặc dù họ cũng gặp vô số những vấn đề và trở ngại to lớn. Họ khác với những người dễ đầu hàng ở chổ họ không coi những khó khăn hay thất bại của họ là vĩnh viễn. Tám năm về trước, Khi tôi đã rơi xuống tận cùng của cuộc đời mình và hoàn toàn thất vọng với mọi chuyện, tôi đã tin chắc vấn đề của tôi là vĩnh viễn không thể cứu vãn. Có thể coi như đời sống cảm xúc của tôi đã chết. Thế nhưng tôi đã tỉnh ngộ. Tôi thấy rằng niềm tin ấy của tôi đã gây ra biết bao đau khổ, thế là tôi quyết định hủy diệt niềm tin ấy và không bao giờ còn chiều theo nó nữa. Bất kỳ điều gì xảy đến cho cuộc đời bạn, bạn phải có khả năng tin rằng, "chuyện gì cũng sẽ qua đi thôi".

Yếu tố thứ hai tạo khác biệt giũa người thành đạt và người thất bại, đó là người thành đạt thì lạc quan, còn người thất bại thì bi quan và tin rằng vấn đề của mình là toàn diện. Người thành đạt không bao giờ coi một vấn đề là toàn diện, không cho rằng vấn đề đó chi phối toàn diện cuộc sống họ. Họ luôn luôn coi nó như chỉ là "một chút thay đổi trong nếp sống mà thôi". Vì thế dù có gặp vấn đề gì đi nữa, họ vẫn tin chắc rằng mình có thể làm chủ đời sống mình.

Loại tin tưởng thứ ba thuộc về cá tính. Nếu chúng ta không coi những thất bại như một đòn bẩy để thay đổi phương pháp của mình, mà coi nó như một vấn đề cá nhân, một khuyết điểm thuộc cá tính của mình, thì chúng ta sẽ bị nản lòng ngay.

Những loại tin tưởng tiêu cực đó có thể là những liều thuốc độc giết chết cuộc sống bạn từ từ. Vì thế bạn phải tránh với bất cứ giá nào.

Thay đổi niềm tin thế nào?

Mọi sự phá vỡ bế tắc nơi con người đều bắt đầu với một sự thay đổi niềm tin. Vậy chúng ta thay đổi thế nào? Phương pháp hiệu quả nhất là làm cho tâm trí bạn coi niềm tin cũ như là nguyên nhân của những đau khổ lớn. Bạn phải làm sao tin chắc rằng niềm tin đó không chỉ gây đau khổ cho bạn trong quá khứ, mà cả trong hiện tại và có thể trong tương lai nữa. Rồi bạn phải làm cho tâm trí bạn cảm thấy vui sướng với ý nghĩ có một niềm tin mới mãnh liệt. Nên nhớ rằng chúng ta làm bất cứ điều gì cũng nhằm tránh đau khổ hay đạt niềm vui sướng, vì thế, nếu chúng ta tin là điều gì đó gây đau khổ khá lớn, chúng ta sẽ thay đổi được.

Kế đến, hãy tạo sự hoài nghi. Nếu bạn thành thật với chính mình, bạn có nghĩ là có những niềm tin trước kia bạn dùng để tự biện hộ suốt nhiều năm qua, nhưng nay bạn phải bối rối khi nhìn nhận nó? Điều gì xảy ra vậy? Có gì đó làm bạn nghi ngờ: Có thể là một kinh nghiệm mới, có thể là một khuôn mẫu đối lập với niềm tin cũ của bạn. Chúng ta có những kinh nghiệm mới và những kinh nghiệm này khiến chúng ta đặt câu hỏi, cắt đứt những khuôn mẫu niềm tin cũ và bắt đầu làm chúng lung lay.

Kinh nghiệm mới tự nó không tạo nên thay đổi. Kinh nghiệm mới chỉ kích thích sự thay đổi nếu nó làm chúng ta chất vấn các niềm tin của mình. Hãy nhớ rằng, khi chúng ta đã tin điều gì, chúng ta hoàn toàn không chất vấn nó nữa. Nên nếu chúng ta thành thật chất vấn niềm tin của mình là chúng ta không còn cảm thấy tuyệt đối chắc chắn về nó nữa. Nếu chúng ta xem xét kỹ, chúng ta có thể phát hiện ra rằng điều mà chúng ta đã nhiều năm tin tưởng một cách vô thức, chúng ta đã dựa trên những giả định sai lầm.

Nếu bạn chất vấn một điều gì đủ mức, rốt cuộc bạn sẽ bắt đầu nghi ngờ điều ấy, Nhiều năm trước, tôi đã có cơ hội hiếm hoi với quân lực Mỹ và những thành công to lớn của tôi đã đưa tôi tới làm việc với cơ quan CIA. Trong khi làm việc, tôi đã có cơ hội học hỏi từ một viên chức cấp cao CIA. Phải thừa nhận rằng những kỹ năng mà ông và nhiều người khác như ông đã sử dụng để làm lay chuyển những niềm tin xác tín của người khác và thay đổi các niềm tin của họ quả là vô cùng kỳ diệu. Họ tạo một bầu không khí khiến cho người ta nghi ngờ những gì mình vẫn tin tưởng từ trước đến giờ, rồi họ cung cấp cho người ta những ý tưởng và kinh nghiệm mới để củng cố việc đón nhận các niềm tin mới. Tôi đã đem áp dụng những kỹ năng này vào chính mình để loại bỏ những niềm tin vô ích và thay thế bằng những niềm tin mạnh mẽ.

Cách để tiến bộ trong đời sống là học hỏi gương mẫu đời sống của những người đã thành đạt. Đó là những động lực mạnh, thích thú và những con người này luôn có quanh ta. Hãy hỏi họ những câu như sau:" Niềm tin nào đã khiến bạn thành công? Niềm tin nào đã khiến bạn vượt trội hơn những người khác?"

Những cải thiện nho nhỏ thì dễ tin,

nên có thể đạt được.

Pat Riley là huấn luyện viên bóng rổ thành công nhất trong lịc sử của NBA. Có người cho rằng ông may mắn vì có những cầu thủ siêu sao. Thực tình ông có trong tay những cầu thủ siêu sao, nhưng nhiều người khác cũng có những nguồn lực mạnh để thành công mà đã không được như Pat. Pat có khả năng làm việc này là dựa trên niềm tin và sự quyết tâm. ông kể là vào mùa bóng đầu năm 1986 ông gặp một thách đố nặng nề. Nhiều cầu thủ của ông đã cố gắng hết sức trong năm ngoái nhưng đã thua đội Boston Celtics. Để tìm ra một kế họach có thể tin tưởng được nhằm kích thích các cầu thủ tiến lên, ông đã chủ trương nhắm vào chủ đề "Những cải thiện nhỏ". Ông đã thuyết phục các cầu thủ mình tin rằng mỗi người chỉ cần tăng thêm 1 phần trăm chất lượng của mình sẽ làm cho chất lượng của trận đấu thay đổi hẳn. Nghe ra thì có vẻ quá nhỏ nhoi vô nghĩa, nhưng nếu bạn nghĩ đến 12 cầu thủ mỗi người tăng thêm 1 phần trăm khả năng của mình trong 5 lãnh vực, thì nỗ lực phối hợp của họ sẽ tạo ra một đội bóng với hệu quả tăng lên 60 phần trăm. vậy mà chỉ cần tăng 10 phần trăm đã đủ để chiến thắng. Tuy nhiên, giá trị của triết lý này là mọi người đều tin rằng điều đó có thể đạt được. Mọi người cảm thấy chắc chắn mình có thể cải thiện ít nhất là 1 phần trăm khả năng tối đa của mình trong năm lĩnh vực lớn của trò chơi và niềm tin chắc theo đuổi mục tiêu đã khiến họ đạt tới những tiềm lực còn cao hơn thế nữa. Kết quả ra sao? Hầu hết các cầu thủ đã tăng từ 5 phần trăm năng lực trở lên, nhiều người tăng đến 50 phần trăm. Theo Pat Riley, mùa bóng 1987 đã trở thành mùa chiến thắng dễ dàng nhất. Niềm tin có tác dụng nếu bạn quyết tâm gắn bó vào nó.

Chúng ta đã khám phá ra được nhiều điều về niềm tin, nhưng để thực sự làm chủ đời mình, chúng ta phải biết chúng ta đã dùng những niềm tin nào để hướng dẫn cuộc đời mình.

Vậy thì ngay bây giờ, bạn hãy ngưng mọi công việc bạn đang làm và dành cho tâm trí bạn chừng 10 phút sảng khoái. Bạn hãy nghĩ đến tất cả những niềm tin bạn đang có, những niềm tin hiệu quả cũng như những niềm tin vô ích: Những niềm tin nho nhỏ tưởng chừng vô nghĩa lý và những niềm tin to lớn có vẻ tạo nên khác biệt quan trọng.

Bạn hãy viết ra giấy tất cả những niềm tin ấy, rồi tìm cách củng cố những niềm tin hiệu quả và loại bỏ những niềm tin vô ích hay tiêu cực.

Tài lãnh đạo và sức mạnh của niềm tin

Các người lãnh đạo là những con người sống bằng niềm tin mạnh và dạy cho người khác khai mở những tiềm năng dồi dào của họ bằng cách thay đổi những niềm tin đã từng bóp nghẹt họ. Một lãnh đạo vĩ đại từng gây ấn tượng cho tôi là một giáo viên, tên bà là Marva Collins. Ba mươi năm trước đây, Marva đã sử dụng năng lực của mình và quyết định làm nên tương lai bằng cách thay đổi cuộc sống của những trẻ em. Bà gặp ngay một thách đố lớn: Khi vừa bắt tay vào công việc dạy học lần đầu tiên ở Chicago, đám học sinh hạng hai của bà đã quyết định là chúng không muốn học gì hết. Nhưng sứ mệnh của Marva là uốn nắn cuộc đời của chúng. Bà không chỉ có niềm tin là có thể ảnh hưởng đối với chúng, mà bà còn có một sự xác tín sâu sắc và đầy say mê là sẽ ảnh hưởng đến suốt cuộc đời chúng. Bà không chịu một giới hạn nào đặt ra cho mình. Đứng trước những học sinh bị đánh giá là mắc những khuyết tật về đọc chữ và đủ thứ rối loạn nhân cách khác, bà đã quan niệm rằng vấn đề không phải là ở các trẻ em, mà là ở cách thức người ta dạy dỗ chúng. Chưa có ai thách thức khả năng chúng và vì thế chúng không có niềm tự tin. Chúng không có kinh nghiệm nào để đo lường đúng thực lực của mình. Theo bà, con người đáp ứng lại thách đố và những trẻ em này cần có thách đố hơn bất cứ điều gì khác.

Vì vậy bà loại bỏ tất cả những sách soạn riêng cho hạng trẻ em học chậm và thay vào đó, bà dạy các em những tác phẩm của Shakespeare, Sophocles và Tolstoy. Tất cả các giáo viên khác điều lắc đầu, "Bà ta điên chắc! Lũ trẻ làm sao hiểu nổi những sách ấy?" Và nhiều đồng nghiệp chỉ trích cá nhân bà, cho rằng bà đang làm hại cuộc đời những đứa trẻ. Nhưng những học sinh của Marva không những hiểu được những tác phẩm đó mà còn ham thích nữa. Tại sao? Vì bà tin mãnh liệt vào phẩm chất độc đáo của tâm trí mỗi đứa trẻ, cũng như khả năng học tập của mỗi đứa. Bà truyền đạt với chúng bằng tất cả sự hợp lý và tình thương khiến bà tạo được cho chúng niềm tự tin một số em cảm nghiệm điều này lần đầu tiên trong đời. Những kết quả bà đã tạo ra được trong nhiều thập niên quả là kỳ diệu.

Lần đầu tiên tôi gặp Marva và phỏng vấn bà ở Westside Preparatory School, một trường tư bà đã lập bên ngoài hệ thống học đường của thành phố Chicago. Sau khi gặp gỡ với bà, tôi yêu cầu phỏng vấn một vài học sinh của bà. Học sinh đầu tiên tôi gặp là một cậu bé bốn tuồi, với một nụ cười làm bạn say mê. Tôi bắt tay cậu bé.

"Chào, chú là Tony Robbins".

"Chào chú Robbins, tên cháu là Talmadge E. Griffin. Cháu bốn tuổi, chú muốn hỏi gì cháu?"

"Tốt lắm, Talmadge. Cháu nói cho chú biết mấy hôm nay cháu đang học cái gì?"

"Cháu học nhiều thứ lắm!"

"Được, vậy cháu đã đọc những sách gì?"

"Cháu vừa đọc xong cuốn Mèo và Người, của John steinbeck".

Rõ ràng là tôi bị ấn tượng trước câu trả lời này. Tôi hỏi cậu bé cuốn sách nói gì và tôi nghĩ bụng thằng bé sẽ nói tầm phào bất kể điều gì.

Nó kể, "Vâng, vai chính của câu chuyện là..."

Lúc này thì tôi không còn nghi ngờ gì nữa. Rồi tôi hỏi em học được bài học gì từ cuốn sách.

"Thưa chú Robbins, cháu không chỉ học ở cuốn sách. Cuốn sách đã thấm vào tâm hồn cháu".

Tôi cười lớn tiếng và hỏi, "Cháu nói "thấm" nghĩa là sao?"

"Là tràn vào khắp người" và nó cho tôi một định nghĩa đầy đủ hơn là tôi có thể mô tả cho bạn.

"Cái gì làm cháu cảm động nhiều đến thế trong cuốn sách này, hả Talmadge?"

"Chú Robbins, trong câu chuyện cháu nhận thấy trẻ con không bao giờ đánh giá người khác bằng màu da của họ. Chỉ có người lớn làm thế. Điều cháu học được ở cuốn sách này là dù sau này có trở thành người lớn, cháu cũng sẽ không bao giờ quên những bài học thời thơ ấu".
Tôi bắt đầu muốn khóc vì thấy rằng Marva Collins đang cung cấp cho cậu bé này và biết bao đứa trẻ khác những niềm tin mãnh liệt để tiếp tục hình thành những quyết định của các em không chỉ hôm nay mà cho suốt cuộc đời. Marva nâng cao phẩm chất đời sống các học sinh của bà bằng việc sử dụng ba nguyên tắc tổ chức tôi đã nói đến ở đầu cuốn sách: bà tạo được cho các em khả năng đề ra cho mình những tiêu chuẩn cao hơn, bà giúp đỡ để các em có những niềm tin mới và hiệu quả giúp các em vượt qua những niềm tin tiêu cực cũ và bà hỗ trợ tất cả điều này bằng những kỹ năng đặc biệt và những chiến lược cần thiết để thành công trong suốt cuộc đời. Kết quả ư? Những học sinh của bà không chỉ trở nên tự tin hơn, mà còn giàu khả năng. Những kết quả trước mắt về học hành của các em thật là kỳ diệu và những kết quả về lâu dài cho cuộc sống các em thật là sâu xa.

Cuối cùng, tôi hỏi Tamadge, "Bà Collins đã dạy cháu điều gì là quan trọng nhất?"

"Điều quan trọng nhất bà Collins dạy cháu là xã hội có thể dự báo, nhưng chỉ có cá nhân cháu sẽ xác định số phận cho mình!"

Có lẽ tất cả chúng ta cần nhớ những bài học của một đứa trẻ. Với những niềm tin mà Tamadge đã diễn tả đẹp như thế, tôi bảo đảm em cũng như nhiều đứa trẻ khác trong lớp sẽ có những cơ hội để tiếp tục diễn đạt đời sống của mình bằng cách xây dựng tương lai như chúng mong ước, hơn là cái tương lai mà nhiều người lo sợ.

Chúng ta tóm lược những điều chúng ta vừa mới học được. Chúng ta thấy rõ nơi con người mình có một sức mạnh cần được chúng ta đánh thức. Sức mạnh ấy bắt đầu bằng khả năng làm những quyết định có ý thức để dệt nên cuộc đời chúng ta. Nhưng có một niềm tin cơ bản mà chúng ta phải khai thác và giải quyết và niềm tin này có thể tìm thấy khi bạn trả lời cho câu hỏi ở chương tiếp theo sau đây...

Chương 5

THAY ĐỔI CÓ THỂ XẢY RA TRONG NHÁY MẮT KHÔNG?

"Đây, tôi chỉ cho anh em một điều bí nhiệm:

Tất cả chúng ta sẽ không chết,

nhưng chúng ta sẽ được biến đổi,

trong chốc lát, trong nháy mắt..."

-CORINTHIANS 15:51

Tôi còn nhớ rất rõ mình luôn mơ ước có khả năng giúp người khác thay đổi hầu như mọi sự trong đời họ. Ngay từ nhỏ, bản năng đã mách bảo tôi rằng, muốn giúp người khác thay đổi, chính mình phải có khả năng thay đổi trước đã. Ngay từ hồi học cấp 2 trung học, tôi đã bắt đầu truy tìm kiến thức trong sách vỡ và băng từ để học những điều cơ bản về cách thay đổi cảm xúc và ứng xử của con người.

Hiển nhiên tôi muốn cải thiện một số lãnh vực trong đời sống của chính mình: có động lực rõ rệt; kiên trì và hành động, học nghệ thuật vui sống và học cách giao tiếp và gắn bó với người khác. Tôi không hiểu tại sao, nhưng một cách nào đó tôi cảm thấy mình sẽ hạnh phúc nếu có kiến thức và chia sẽ những gì có thể làm nâng cao phẩm chất đời sống người ta và giúp họ quí mến và yêu thương tôi. Vì vậy mà ngay từ hồi học trung học, tôi đã được mệnh danh là "Anh chàng giải pháp". Nếu bạn gặp một vấn đề gì là tôi có mặt và tôi thấy rất hãnh diện được các bạn gọi như thế.

Càng học tôi càng say mê học thêm nhiều hơn nữa. Hiểu được cách nào ảnh hưởng trên cảm xúc và ứng xử của con người đã trở thành mối đam mê của tôi. Tôi theo học một khóa học đọc sách nhanh và tôi đã ngấu nghiến gần 700 cuốn sách chỉ trong vòng mấy năm, hầu hết là sách nhân văn, tâm lý, ảnh hưởng và phát triển sinh lý học. Tôi muốn biết mọi điều về cách tăng phẩm chất đời sống con người và tôi cố gắng đem áp dụng ngay những điều học được vào chính bản thân cũng như chia sẽ cho người khác.

Ngay sau khi tôi tròn 21 tuổi, tôi gặp được một số kỹ thuật hiện đại có khả năng tạo những thay đổi nơi đời sống con người với tốc độ gần như của ánh sáng: Các kỹ thuật đơn sơ như Gestalt trị liệu pháp và các công cụ gây ảnh hưởng như thuật thôi miên của Erickson và lập trình hóa Thần Kinh-Ngôn ngữ.

Tôi không bao giờ quên tuần lễ đầu tiên tôi học Lập trình hóa Thần Kinh Ngôn ngữ. Chúng tôi đã học những nội dung như cách loại bỏ một mối ám ảnh cả đời chỉ trong không đầy một giờ là điều mà trước đây theo cách chữa trị truyền thống phải mất từ 5 năm trở lên. Học được đến ngày thứ năm, tôi bỗng quay sang các nhà tâm lý và tâm bệnh trong lớp và nói: "Này, các bạn, chúng mình kiếm lấy mấy người mắc chứng ám ảnh rồi chữa thử coi!". Mọi người nhìn tôi và nghĩ tôi điên. Họ còn nói rõ tôi không đủ trình độ và chúng tôi phải đợi sáu tháng để mãn khóa, có chứng nhận tốt nghiệp, qua một cuộc sát hạch và nếu thành công, lúc đó chúng tôi mới được sử dụng những chất liệu này.

Tôi không muốn chờ đợi. Thế là tôi bắt đầu sự nghiệp bằng cách xuất hiện trên các chương trình truyền thanh và truyền hình khắp nước Canada và sau đó ở nước Mỹ. Trong các chương trình này, tôi nói chuyện với mọi người về kỹ thuật tạo nên thay đổi trong đời sống và khẳng định rõ là nếu chúng ta muốn thay đổi đời sống, dù là một thói quen xấu hay một nỗi ám ảnh đã từng gây khốn đốn chúng ta nhiều năm, chúng ta có thể thay đổi chúng chỉ trong ít phút, dù trước đó người ta cố gắng thay đổi nhiều năm không kết quả.

Một bác sĩ tâm thần gọi tôi là lang băm và bịp bợm và tố cáo tôi có những tuyên bố sai lầm. Tôi đã thách đố bác sĩ này để ông bỏ đi thái độ bi quan và cho tôi cơ hội điều trị một bệnh nhân của ông mà ông đã điều trị nhiều năm không thành công. Kể cũng táo bạo thật và ban đầu ông không chấp nhận đề nghị của tôi. Nhưng sau cùng ông cũng đồng ý. Ông để cho một bệnh nhân của ông tự mình đến phòng điều trị của tôi và tôi bắt đầu điều trị cho cô ta. Sau 15 phút, tôi đã quét sạch mọi nỗi ám ảnh về rắn mà người phụ nữ này mắc phải và bác sĩ tâm thần kia đã điều trị cho cô ta suốt 7 năm không thành công. Ông bác sĩ hết sức kinh ngạc. Và cũng nhờ đó tôi nổi tiếng, tôi đi khắp mọi miền trên đất nước chứng minh cho mọi người thấy rằng họ có thể thực hiện những thay đổi mau chóng đến thế nào. Ở đâu cũng vậy, lúc đầu người ta còn bán tin bán nghi. Nhưng khi thấy những kết quả rõ ràng trước mắt, họ không chỉ chú ý và quan tâm mà còn sẳn lòng đón nhận những điều tôi nói với họ và áp dụng vào đời sống của chính họ.

"Sự vật không thay đổi; chính chúng ta thay đổi"

-HENRY DAVID THOREAU

Hai sự thay đổi mà mọi người đều muốn có trong cuộc đời đó là gì? Phải chăng tất cả chúng ta đều muốn thay đổi hoặc:

1) Cách chúng ta cảm nhận sự vật

Hay

2) Hành vi cư xử của chúng ta?

Nếu một người trải qua một thảm kịch-bị lạm dụng hồi còn bé, bị hãm hiếp, bị mất người thân, thiếu lòng tự tin-rõ ràng người này sẽ tiếp tục chịu đau khổ cho tới khi những cảm giác mà họ gắng liền với những sự kiện bi thương kia thay đổi. Cũng vậy, nếu một người ăn uống quá nhiều, nghiện rượu, hay nghiện ma túy, họ có một chuổi những hành vi cư xử cần phải thay đổi. Cách duy nhất để thực hiện sự thay đổi này là liên kết sự đau khổ với lối ứng xử cũ và niềm vui với một lối ứng xử mới.

Điều này nghe đơn giản, nhưng để thực hiện sự thay đổi đích thực và lâu bền, chúng ta cần có phương pháp.

Ở chương 1 tôi đã nói một trong những yếu tố cơ bản để tạo sự thay đổi lâu bền là thay đổi niềm tin. Niềm tin thứ nhất chúng ta phải có để thay đổi nhanh, là chúng ta phải thay đổi ngay bây giờ. Chúng ta phải có niềm tin là chúng ta có thể thực hiện sự thay đổi chỉ trong giây lát. Thực vậy, nếu bạn có thể tạo ra vấn đề chỉ trong giây lát, bạn cũng có thể tạo ra giải pháp chỉ trong giây lát! Bạn hãy làm cho giây lát đó hiện diện ngay bây giờ.

Niềm tin thứ hai chúng ta phải có nếu muốn sự thay đổi lâu dài là chúng ta phải chịu trách nhiệm về sự thay đổi của mình. Niềm tin này được thực hiện theo 3 bước sau đây:

1) Thứ nhất, chúng ta phải tin, "Phải thay đổi điều gì đó".

Không phải là nên thay đổi, có thể thay đổi, hay cần thay đổi, mà là phải tuyệt đối thay đổi.

2) Thứ hai, không những chúng ta phải tin là điều gì đó phải thay đổi, mà chúng ta phải

tin, "Tôi phải thay đổi điều đó".

Chúng ta phải coi mình là nguồn gốc của sự thay đổi. Nếu không chúng ta sẽ luôn

trông chờ vào một ai khác để thay đổi cho chúng ta và chúng ta sẽ trách cứ người đó

khi sự thay đổi không kết quả.

3) Thứ ba, chúng ta phải tin, "Tôi có thể thay đổi".

Nếu không tin mình có khả năng thay đổi, chúng ta sẽ không có cơ hội đi đến tận

cùng quyết định của mình.

Sức mạnh của khối óc

Chúng ta được Tạo Hóa phú bẩm một món quà kỳ diệu biết bao! Chúng ta biết rằng bộ não của chúng ta có thể giúp chúng ta thể hiện hầu như mọi điều chúng ta muốn. Khả năng của bộ não thực là vô hạn. Hầu hết chúng ta biết rất ít về cách mà não hoạt động, nên chúng ta sẽ tóm lược tập trung về nguồn năng lực vô song này và xem chúng ta có thể điều khiển nó như thế nào để tạo ra những kết quả mong muốn cho cuộc đời chúng ta.

Bạn hãy nhớ là não luôn ở tình trạng chờ mọi mệnh lệnh của bạn và sẳn sàng thi hành mọi điều bạn yêu cầu nó. Chỉ cần một chút nhiên liệu: Oxy trong máu của bạn và một ít Glucose. Về tính chất phức tạp và sức mạnh của não, nó vượt xa mọi kỹ thuật vi tính hiện đại nhất của chúng ta. Nó có khả năng xử lý tới 30 tỷ bit dữ liệu thông tin mỗi giây và có sức chứa tương đương với 6,000 dặm dây cáp và dây điện. Trung bình hệ thần kinh của con người gồm 28 tỷ nơron (Tế bào thần kinh với chức năng dẫn truyền kích thích). Không có nơron, hệ thần kinh của chúng ta không giải mã những thông tin chúng ta nhận được từ các giác quan, không thể truyền những thông tin này đến não và không thể đưa những chỉ dẫn từ não để biết phải làm gì. Mỗi nơron là một máy vi tính nhỏ xíu và tự lập có khả năng xử lý khoảng một triệu bit thông tin.

Những nơron này hoạt động độc lập với nhau, nhưng chúng cũng liên lạc với nhau qua một mạng lưới kỳ diệu gồm 100,000 dặm những sợi thần kinh. Khả năng xử lý thông tin của não làm chúng ta choáng váng, nếu chúng ta biết rằng một máy tính-dù là máy tính nhanh nhất-chỉ có thể xử lý từng thông tin một mà thôi. Ngược lại, một phản xạ trong một nơron có thể truyền đi thành hàng trăm ngàn phản xạ khác trong khoảng thời gian dưới 20 phần ngàn giây. Để dễ hình dung, đó là tốc độ nhanh gấp mười lần cái nháy mắt của bạn.

Vậy thì, với cả một sức mạnh vô bờ này trong tay, tại sao chúng ta không thể làm cho mình luôn luôn cảm thấy hạnh phúc? Tại sao chúng ta không thể thay đổi một thói quen như uống rượu, hút thuốc, ăn quá nhiều, hay tính chần chừ? Tại sao chúng ta không giũ bỏ ngay tâm trạng chán nản, thất vọng, để cảm thấy sung sướng mỗi ngày trong đời sống? Chúng ta có thể chứ! điều cần là chúng ta biết sử dụng bộ não của chúng ta.

"Có trí thông minh mà thôi không đủ;

điều cần là biết dùng trí thông minh của mình".

-RENE DESCARTES

Khoa điều khiển liên tưởng não bộ cho chúng ta sáu bước thực hiện để thay đổi lối cư xử của mình bằng cách phá vỡ những khuôn mẫu vô hiệu hóa chúng ta. Nhưng trước hết chúng ta phải hiểu hoạt động liên tưởng của não bộ đã. Mỗi khi chúng ta cảm nghiệm một lượng lớn sự đau khổ hay sung sướng, não của chúng ta lập tức truy tìm nguyên nhân của cảm nghiệm này. Nó sử dụng ba tiêu chuẩn sau:

1. não tìm xem có hiện diện điều gì khác thường không

Để thu hẹp lại số lượng những nguyên nhân có thể có, não cố gắng phân biệt ra những gì lạ thường trong hoàn cảnh. Điều xem ra hợp lý là nếu bạn đang có những cảm giác lạ thường, chắc chắn phải có một nguyên nhân lạ thường.

2. Não tìm xem có gì hiện diện cùng một lúc không

Điều xảy ra cùng một lúc với tình trạng đau khổ hay vui sướng sâu đậm rất có thể là nguyên nhân của cảm giác ấy.

3. Não tìm kiếm sự thuần nhất

Nếu bạn đang cảm thấy đau khổ hay sung sướng, não của bạn bắt đầu nhận ra ngay những gì là khác thường và xảy ra đồng thời. Nếu điều đó lại xảy ra luôn luôn giống nhau mỗi khi bạn cảm thấy đau khổ hay sung sướng, thì bạn có thể chắc chắn là não của bạn sẽ xác định đó là nguyên nhân của cảm giác.

Vì ba tiêu chuẩn liên tưởng này rất thiếu chính xác, nên rất dễ cắt nghĩa sai và có những liên tưởng sai lạc. Vì vậy chúng ta phải đánh giá những liên tưởng đó trước khi bắt đầu tiến trình làm quyết định trong tiềm thức. Chúng ta rất thường hay đổ lỗi cho những nguyên nhân sai và vì thế chúng ta không có những giải pháp thích hợp.

Tôi biết một phụ nữ rất thành công trong nghệ thuật, chị đã cắt đứt quan hệ suốt 12 năm với một người đàn ông mà chị yêu say đắm. Chị là một con người rất đam mê trong tất cả những gì chị làm; điều này đã khiến chị trở thành một nghệ sĩ tài ba. Thế nhưng sau khi chị cắt đứt mối tình của mình, chị luôn luôn cảm thấy đau đớn sâu sắc và trí óc chị ngay lập tức tìm kiếm nguyên nhân của sự đau đớn này-nó cố tìm xem có gì khác thường trong mối quan hệ này.

Trí óc của chị nhận ra rằng mối tình của chị là một mối tình đặc biệt say đắm. Thay vì coi đó là một yếu tố tuyệt vời của mối quan hệ, chị bắt đầu nghĩ rằng đó là lý do khiến cho mối tình đó kết thúc. trí óc chị cũng đi tìm xem có gì hiện diện đồng thời với sự đau đớn của chị không; và nó cũng nhận ra rằng chị đã có một sự đắm say tột độ ngay trước khi mối tình kết thúc. Khi chị tìm xem có gì luôn luôn thuần nhất, thì sự say đắm bao gồm đủ 3 yếu tố, nên trí óc của chị đã kết luận rằng nó phải là nguyên nhân của mối tình tan vỡ trong đau khổ.

Vì đã qui gán nguyên nhân của mối tình tan vỡ cho sự say đắm, nên chị đã quyết định sẽ không bao giờ cảm nghiệm mức độ say đắm như thế trong các mối quan hệ nữa. Đây là một trường hợp tiêu biểu về sự liên tưởng sai. Chị đã liên tưởng tới một nguyên nhân sai lạc và nguyên nhân này giờ đây trở thành người dẫn đường cho chị trong các cư xử của mình và do đó nó đã làm thui chột mọi tiềm năng của chị để có một mối quan hệ tốt đẹp hơn trong tương lai. Nguyên nhân thực sự của sự tan vỡ quan hệ chính là chị và người yêu có những giá trị và nguyên tắc khác hẳn nhau. Nhưng chị qui lỗi cho sự say đắm của mình, nên chị đã tránh nó bằng bất kỳ giá nào, không chỉ trong các mối quan hệ, mà cả trong nghệ thuật của chị. Thế là chất lượng đời sống của chị càng ngày càng xuống dốc. Đây là một ví dụ điển hình về những cách thức kỳ lạ mà đôi khi chúng ta bị vướng mắc vào; chúng ta phải hiểu rõ cách thức mà bộ óc của chúng ta thực hiện các liên tưởng và phải chất vấn những mối liên tưởng mà chúng ta vừa chấp nhận vì chúng có thể làm hại đời sống chúng ta. Nếu không, chúng ta sẽ rơi vào tình trạng thất vọng và không cảm thấy hài lòng trong đời sống bản thân cũng như trong nghề nghiệp.

Một nguồn gốc của sự tự hủy hoại

Các liên tưởng lẫn lộn còn nguy hiểm và tai hại hơn nhiều, chúng được coi là nguồn gốc của sự tự hủy hoại. Nếu bạn cảm thấy mình sắp bắt đầu hoàn thành một việc gì, nhưng rồi lại hủy bỏ nó, bạn có thể quy lỗi cho các liên tưởng lẫn lộn. Có thể công việc kinh doanh của bạn bắt đầu tốt đẹp, đang tiến triển khả quan, nhưng rồi lại suy sụp ngay sau đó, bạn có thể tìm ra nguyên nhân là chính sự liên tưởng lẫn lộn giữa đau khổ và sung sướng trong cùng một hoàn cảnh.

Một ví dụ mà nhiều người chúng ta có thể gặp là về tiền bạc. Trong nền văn hóa của chúng ta, người ta có những liên tưởng vô cùng lẫn lộn về của cải. Không thể chối cãi là người ta ai ai cũng thích tiền. Tiền có thể cho người ta tự do hơn, an toàn hơn, cơ hội để cống hiến, đi đây đó, học hỏi, phát triển và tạo sự thay đổi. Nhưng đồng thời, nhiều người không bao giờ vượt quá giới hạn của sự giàu sang "thái quá" là nguồn gốc của nhiều điều tiêu cực. Họ coi giàu sang thái quá làm cho người ta tham lam, bị chê trách, bị stress, trở thành thiếu đạo đức hay thiếu đời sống tâm linh.

Một trong những bài luyện tập đầu tiên tôi yêu cầu trong các cuộc hội thảo về đời sống tài chánh là động não để nghĩ ra những liên tưởng tích cực cũng như những liên tưởng tiêu cực người ta có về của cải. Phía tích cực, người ta sẽ viết những thứ như: tự do, sành điệu, cống hiến, hạnh phúc, an toàn, đi đây đó, cơ hội và tạo khác biệt. Phía tiêu cực (thường nhiều hơn) người ta sẽ viết: Vợ chồng cãi vã, stress, cảm giác tội lỗi, mất ngủ, căng thẳng, tham lam, nông cạn, tự mãn, bị chê trách và đóng thuế. Bạn có tìm ra sự khác biệt về mức độ giữa hai danh sách liên tưởng này không? Bạn nghĩ phía nào ảnh hưởng mạnh hơn trong cuộc đời bạn?

Khi bạn đang quyết định làm một điều gì, nếu não của bạn không cho bạn thấy rõ cái gì gây đau khổ, cái gì tạo sung sướng, thì nó sẽ bị hỗn độn và hoang mang. Hậu quả là bạn mất động lực và sức mạnh để quyết định những hành động mang lại cho bạn điều bạn muốn. Khi bạn cung cấp cho não mình những liên tưởng lẫn lộn, bạn sẽ nhận được những kết quả lẫn lộn. Bạn nên nhớ rằng điều quan trọng không phải số lượng bên nào nhiều bên nào ít, mà là sức nặng vượt trội của bên nào. Có thể bạn có nhiều liên tưởng sung sướng hơn đau khổ về tiền bạc, nhưng chỉ cần một liên tưởng tiêu cực rất mạnh cũng có thể làm bạn mất khả năng thành công về mặt tài chánh.

Rào cản đau khổ-đau khổ

Điều gì xảy ra khi bạn rơi vào tình trạng dù làm bất cứ gì bạn cũng gặp đau khổ? Tôi gọi tình trạng này là rào cản đau khổ-đau khổ. Thường khi gặp hoàn cảnh này, chúng ta trở nên hoàn toàn tê liệt-không biết mình phải làm gì. Thông thường chúng ta chọn làm điều gì mà chúng ta tin là ít đau khổ hơn. Nhưng cũng có người hoàn toàn chịu khuất phục đau khổ và rơi vào tình trạng vô vọng.

Dùng phương pháp điều khiển liên tưởng theo sáu bước sẽ giúp bạn khắc phục những khuôn mẫu tiêu cực này. Bạn sẽ xây dựng được những lối đi để thực sự tái vũ trang cho mình để cảm thấy và hành động nhất quán với những chọn lựa mới của mình. nếu không thay đổi được những liên tưởng về đau khổ và vui sướng trong hệ thần kinh của bạn, thì không có sự thay đổi nào lâu bền được.

Giờ đây, ngay lúc này, bạn hãy chọn lấy một điều gì mà bạn muốn thay đổi trong cuộc đời bạn. Hãy có hành động và tuân theo đầy đủ từng bước mà bạn sẽ học, rồi bạn sẽ tạo được những thay đổi như bạn mong muốn.

Chương 6

THAY ĐỔI MỘT THÓI QUEN:

KHOA ĐIỀU KHIỂN

BẰNG LIÊN TƯỞNG

"Một thói quen bắt đầu giống như một sợi chỉ vô hình, nhưng mỗi lần chúng ta lặp lại hành động là chúng ta làm cho sợi chỉ dày lên, thêm một sợi vào trước, rồi thành một cuộn dây thừng cột chặt tư tưởng và hành động của chúng ta mà không thể nào tháo gỡ".
-ORISON SWETT MARDEN

Nếu chúng ta muốn thay đổi một thói quen, chỉ có một cách duy nhất đem lại hiệu quả: chúng ta phải liên tưởng tới những đau đớn tột độ và trực tiếp mà thói quen cũ gây ra cho chúng ta và những cảm giác vui sướng khôn tả mà một thói quen mới có thể mang lại. Ta hãy suy nghĩ thế này: nhờ kinh nghiệm, tất cả chúng ta học được một số lề lối suy nghĩ và cư xử để tránh đau khổ và có niềm vui. Chúng ta có những cảm giác như nhàm chán, thất vọng, tức giận, hay nặng nề và chúng ta tìm cách để chấm dứt những cảm giác này. Một số người đi mua sắm; một số thì đi nhậu nhẹt, số khác chơi bời; số khác sử dụng ma túy; số khác rầy la con cái. Ý thức hay không, họ biết rằng những hành động này sẽ làm dịu cơn đau khổ và cho họ một mức độ thỏa mãn tức thời nào đó.

Dù chọn cách nào, nếu chúng ta muốn thay đổi nó, chúng ta vẫn phải đi qua 6 bước đơn giản nhưng mang lại một kết quả trực tiếp và lâu bền để giải thoát ta khỏi đau khổ và mang lại niềm vui một cách hiệu quả và thanh tao hơn. Đó là 6 bước sau đây:

Bước thứ nhất

QUYẾT ĐỊNH XEM BẠN THỰC SỰ MUỐN GÌ

VÀ ĐIỀU GÌ NGĂN CẢN BẠN ĐẠT ĐƯỢC NÓ

Có thể bạn sẽ ngạc nhiên khi có nhiều người tới xin tôi điều trị và khi tôi hỏi họ muốn gì, họ phải mất hai mươi phút để kể cho tôi nghe những gì họ không muốn hay những gì họ không còn muốn chịu đựng nữa. Chúng ta nên nhớ rằng mình chú tâm vào điều gì thì sẽ đạt được nó trong đời. Nếu chúng ta chú tâm vào những gì chúng ta không muốn, chúng ta sẽ lại càng có thêm nó. Bước thứ nhất để tạo sự thay đổi là quyết định xem bạn thực sự muốn gì để bạn nhắm vào nó mà tiến tới.

Chúng ta cũng phải tìm xem điều gì ngăn cản chúng ta đạt được điều mình muốn. Thường là do chúng ta sợ những đau khổ do sự thay đổi gây ra. Chúng ta thường suy nghĩ "Nếu tôi thay đổi, tôi sẽ phải chịu khổ", hay chúng ta có một nỗi sợ mơ hồ mà sự thay đổi có thể gây ra cho chúng ta.

Bước thứ hai

TÌM ĐỘNG LỰC: LIÊN KẾT

ĐAU KHỔ LỚN VỚI VIỆC KHÔNG THAY ĐỔI BÂY GIỜ

VÀ NIỀM VUI LỚN VỚI VIỆC THAY ĐỔI BÂY GIỜ

Nhiều người biết họ thực sự muốn thay đổi, thế mà họ không thể bắt đầu hành động! Không phải vì họ không có khả năng, mà vì họ không có động lực. Nếu có ai đó gí súng vào đầu chúng ta và nói, "Mày phải bỏ tình trạng ủ rũ này và bắt đầu cảm thấy vui vẻ ngay bây giờ", chắc hẳn không ai là không tìm hết cách để thay đổi tâm trạng của mình lúc đó.

Nhưng vấn đề là ở chổ chúng ta không tin chắc sự thay đổi là phải làm, mà chỉ là nên làm. Hoặc cũng có thể là phải làm, nhưng tới "ngày nào đó" thôi. Cách duy nhất để chúng ta thực hiện thay đổi ngay bây giờ là chúng ta tạo ra một sự khẩn trương tột độ khiến chúng ta buộc phải làm đến cùng.

Một trong những điều thúc đẩy hầu như mọi người phải thay đổi đó chính là tình trạng một người chạm tới ngưỡng đau khổ.

Nghĩa là cảm nghiệm đau khổ sâu đậm tới mức bạn thấy mình phải thay đổi ngay bây giờ.

"Cho tôi một đòn bẩy đủ dài và một điểm tựa đủ mạnh,

tôi có thể một tay nâng nổi trái đất".

-ARCHIMEDES
Đòn bẩy mạnh nhất bạn có thể làm cho chính mình là sự đau khổ đến từ trong con người bạn, không phải từ bên ngoài. Mối đau khổ sâu xa nhất là bạn biết rằng mình đã không sống xứng đáng với những tiêu chuẩn đời sống của chính mình.

Vậy tại sao có người không chịu thay đổi mặc dù họ cảm thấy và biết rằng họ cần thay đổi. Là vì họ coi việc thay đổi sẽ đem đến đau khổ nhiều hơn là không thay đổi. Để thay đổi một ai và thay đổi chính mình, chúng ta phải đảo ngược quan điểm này, để tin rằng không thay đổi sẽ đem lại đau khổ to lớn và thay đổi mang lại kết quả đầy hấp dẫn và thích thú.

Để có đòn bẩy mạnh, bạn hãy nêu cho mình những câu hỏi nhắm vào đau khổ: "Tôi sẽ phải trả giá thế nào nếu không thay đổi?". Phần lớn chúng ta cân nhắc quá nhiều về cái giá phải trả cho việc thay đổi, mà ít cân nhắc những cái giá phải trả nếu không thay đổi. Bạn hãy làm sao cho mình cảm nhận thật sâu sắc sự đau đớn nếu không thay đổi, khiến cho bạn không thể nào do dự hành động.

Kế đến bạn hãy nêu những câu hỏi nhắm vào sự thỏa mãn để giúp bạn liên kết những cảm giác vui sướng với việc thay đổi: "Nếu tôi thay đổi, tôi sẽ cảm nhận thế nào về bản thân? Tôi có thể tạo được động lực lớn thế nào nếu tôi thay đổi trong cuộc đời? Gia đình và bạn bè sẽ cảm thấy thế nào? Bấy giờ tôi sẽ hạnh phúc hơn bao nhiêu?.

Chủ yếu là bạn hãy tìm ra thật nhiều lý do, những lý do đủ mạnh để thúc đẩy bạn hành động ngay lập tức, chứ không phải đợi một ngày nào đó trong tương lai. Nếu bạn không cảm thấy được thúc đẩy thực hiện sự thay đổi ngay bây giờ, có nghĩa là bạn thực sự không có động lực làm đòn bẩy.

Bước thứ ba

ĐOẠN TUYỆT THÓI QUEN TIÊU CỰC

Để mình cảm thấy luôn ở trong trạng thái ổn định, chúng ta phát triển những thói quen suy nghĩ, tập trung vào cùng những hình ảnh và ý tưởng, tự đặt ra cho mình cùng những câu hỏi. Vấn đề là ở chổ đa số chúng ta muốn có một kết quả mới, nhưng lại luôn hành động theo kiểu cũ. Có lần tôi đã được nghe một câu nói rằng định nghĩa của sự điên khùng là "Cứ làm đi làm lại cùng một việc mà lại mong đạt kết quả mới".

Xin bạn đừng hiểu lầm tôi. Bạn không có gì sai cả; Bạn không phải con người "cố định". Nguồn lực của bạn đã có sẳn trong bạn ngay lúc này rồi. Chỉ có điều là bạn cũng có những liên tưởng cố định thường ngăn cản bạn sử dụng khả năng ấy mà thôi. Điều bạn cần làm là tổ chức lại hệ liên tưởng của mình để nó ổn định hướng dẫn bạn theo hướng những ước muốn của bạn chứ không phải theo hướng những nỗi thất vọng và sợ hãi của bạn.

Chắc bạn từng nhìn thấy một con ruồi bị nhốt trong một căn phòng chứ? Nó lập tức tìm chổ có ánh sáng, vì thế nó lao về phía cửa sổ, đập mình vào cửa kính, có khi hàng giờ liền. Chắc bạn cũng từng nhận thấy có người làm y như vậy chứ? Họ rất muốn thay đổi; họ có đòn bẩy mạnh. Nhưng đòn bẩy dù mạnh đến đâu cũng không thể giúp bạn thoát ra được một cánh cửa đóng chặt. Bạn phải thay đổi phương pháp. Con ruồi chỉ có cơ hội thoát ra khỏi phòng nếu nó bay ngược lại và tìm xem có lối ra nào khác không?

Nếu bạn và tôi cứ theo cùng nề nếp cũ, thì chúng ta sẽ chỉ đạt được những kết quả cũ mà thôi. Mới đây, tôi có tạo ra một phương pháp khá thú vị để cắt đứt lề thói cũ, trong một đợt hội thảo 3 ngày tôi tổ chức ở chicago. Một người nói rằng anh ta thực sự muốn bỏ thói quen ăn quá nhiều chocolate, nhưng tôi thấy rõ là anh ta cảm thấy rất sung sướng khi nhận mình là một "tay ghiền chocolate". Thực vậy, anh ta còn mặc một chiếc áo thun mang hàng chữ "Tôi muốn cả thế giới, nhưng tôi sẽ nhân nhượng chocolate". Điều này cho thấy rõ người đàn ông này tuy có thể muốn bỏ ăn chocolate, nhưng vẫn cảm thấy có "cái lợi nào đó" trong việc duy trì thói quen này. Chính vì thế, anh ta không thể bỏ được nó. Anh ta chỉ có thể có lực bẩy nếu biết gán cho những liên tưởng đau khổ cho việc ăn chocolate. Lúc đó, anh ta sẽ tìm hết cách gỡ mình khỏi những đau khổ đó và tìm niềm vui sướng khác cho mình. và tôi đã giúp anh ta làm được điều này bằng cách tạo những liên tưởng đau khổ trong việc ăn chocolate và giúp anh tạo nên những thói quen mới mang lại cho anh niềm vui sướng.

Một trong những bí quyết hiệu quả để cắt đứt thói quen xấu là bạn phải thực hiện vào đúng lúc thói quen này tái diễn. Bạn hãy nhớ rằng, nếu chúng ta muốn có sự thay đổi mới, ta phải quyết tâm cắt đứt thói quen cũ. Phải tẩy sạch mọi dấu vết của thói quen cũ và tìm ra một thói quen mới, rồi tập đi tập lại thói quen này cho đến khi nhuần nhuyễn.

Làm thế nào cắt đứt

những thói quen tiêu cực

về cảm giác và hành động

Quả đúng là nếu chúng ta dành đủ thời gian để cắt đứt một thói quen, chúng ta sẽ có sự đổi mới. Một cách đơn giản để cắt đứt một thói quen là gạt bỏ những cảm giác gắn liền với thói quen đó trong tâm trí chúng ta. Lý do duy nhất khiến chúng ta buồn phiền là vì chúng ta diễn lại sự việc một cách nào đó trong tâm trí mình. Vì dụ, nếu giám đốc của bạn la rầy bạn và bạn cứ nghĩ đi nghĩ lại chuyện ấy suốt cả ngày, liên tục nghĩ đến việc bạn bị chửi mắng, thì bạn sẽ càng cảm thấy tệ hại hơn mãi. Sao bạn không gạt phăng cái cảm giác đó đi ngay từ đầu? Sao bạn không xóa sạch cảm giác đó đi một lần cho xong?

Bạn hãy làm thử thí nghiệm này. Hãy nghĩ ra một tình huống làm bạn cảm thấy buồn, thất vọng, hay tức bực. Bây giờ, bạn hãy thực hiện hai bước đầu tiên chúng ta đã học trên kia. Nếu bạn đang cảm thấy buốn vì tình trạng của bạn bây giờ, bạn muốn mình sẽ cảm thấy như thế nào? Tại sao bạn muốn cảm thấy như thế? Điều gì đang ngăn cản bạn không cảm thấy như bạn muốn? Nếu bạn có thể cảm thấy khác đi, điều đó sẽ tuyệt vời biết bao? Bây giờ, bạn hãy tìm một đòn bẩy. Nếu bạn không thay đổi cảm giác hiện có, bạn sẽ tiếp tục cảm thấy thế nào? Chắc chắn là tồi tệ lắm! Bạn có muốn phải trả cái giá đó và tiếp tục mang những cảm giác tiêu cực này đến người khác hay tình huống khác không? Nếu bạn có thể thay đổi bây giờ, bạn sẽ cảm thấy khoan khoái hơn chứ.

Bước thứ tư

TẠO MỘT SỰ CHỌN LỰA MỚI TÍCH CỰC

Bước thứ tư này có tính quyết định tuyệt đối cho việc thiết lập một sự thay đổi lâu bền. Thực vậy, nhiều người thất bại trong việc tìm ra một con đường để ra khỏi tình trạng đau khổ và bước sang tình trạng sung sướng, lý do lớn là vì người ta chỉ nhắm thay đổi nhất thời. Nhiều người đã đạt tới cực điểm của đau khổ buộc họ phải có thay đổi và họ thậm chí cũng đã cắt đứt được thói quen tiêu cực cũ. Nhưng sau đó, họ không có gì mới để thay thế cho kiểu mẫu cũ.

Nếu bạn không chắc chắn có thể tìm ra cách gỡ mình khỏi đau khổ và tìm ra niềm vui cho việc bỏ hút thuốc, uống rượu, hay các cảm xúc và thái độ khác, bạn có thể tìm ra câu trả lời bằng cách noi gương những người đã thành công trong việc thay đổi của họ liên quan đến các loại tập quán đó. Hãy tìm ra những mẫu gương đã đạt được những thay đổi lâu dài; tôi cam đoan là những người này đã có những lựa chọn để thay thế cho những lối ứng xử cũ.

Tôi xin kể cho bạn một ví dụ liên quan đến một bạn của tôi. Tên anh là Fran Tarkenton. Khi Fran và tôi cùng cộng tác với nhau trong chương trình sức mạnh bản thân trên tivi, anh ta có một thói quen làm tôi ngạc nhiên thật sự. Anh ta luôn luôn nhai thuốc lá. Cả khi chúng tôi đang ngồi trong một cuộc hội nghị, Fran cũng thường quay ra phía sau và nhổ nước miếng. Hành động này tạo một hình ảnh không đẹp về một con người có sức mạnh và thanh lịch. Thế mà anh ta đã mắc thói quen đó suốt 20 năm.

Sau này Fran cho tôi biết là anh cảm thấy nhai thuốc lá là một thú vui lớn nhất trong đời anh. Nó là người bạn thân nhất của anh.

Nhưng điều gì đã khiến anh bỏ được thói quen đó? Anh đã tìm ra đòn bẩy mạnh cho mình. Một hôm, nhờ một chút giúp đở của một người bạn, anh ta bắt đầu nhận ra việc nhai thuốc lá hoàn toàn không phù hợp với phẩm chất con người anh. Nó cho thấy anh không làm chủ được đời mình và vì đối với Fran, làm chủ cuộc đời là điều có giá trị cao nhất và là tiêu chuẩn tuyệt đối mà anh không thể hủy bỏ.

Thật vô cùng đau đớn cho anh khi đang ở trong tình huống này. Anh bắt đầu làm cho trí óc của mình tập trung vào khả năng có thể bị ung thư miệng. Và anh gợi ra những hình ảnh tưởng tượng thật sinh động khiến chẳng bao lâu anh đã thành công loại bỏ ý tưởng nhai thuốc lá. Mùi vị của thuốc bắt đầu làm anh buồn nôn. Những hình ảnh này tạo cho anh một đòn bẩy mạnh giúp anh cắt đứt được sự liên tưởng giữa thuốc lá và niềm vui.

Bí quyết quan trọng nhất tiếp theo là Fran đã tìm ra những phương pháp mới để đạt những niềm vui còn hiệu quả hơn là thuốc lá. Anh miệt mài trong công việc làm ăn của mình với tất cả sức lực và bắt đầu đạt những kết quả lớn khiến cho công ty Knowledge ware của anh trở thành một trong những công ty phần mềm vi tính thành công nhất ở Wall street.

Thông thường, nếu chúng ta cắt đứt được những thói quen cũ đi, trí óc của chúng ta sẽ tự động tìm những thói quen mới để thay vào nhằm cung cấp cho chúng ta những cảm giác chúng ta mong ước. Thế nên những người bỏ hút thuốc thường lên cân: trí óc họ tìm ra cách thức mới để tạo niềm những cảm giác thích thú và giờ đây họ ăn được nhiều hơn để lên cân. Vì vậy, bí quyết ở đây chính là chúng ta cần ý thức chọn lựa những thái độ hay cảm giác mới để đưa vào thay thế cho những cảm giác cũ.

Bước thứ năm

ĐIỀU KHIỂN THÓI QUEN MỚI CHO TỚI KHI ỔN ĐỊNH

Điều khiển là cách bảo đảm rằng một sự thay đổi mà bạn tạo ra sẽ trở nên ổn định và lâu dài. Cách đơn sơ nhất để điều khiển một điều gì là lặp đi lặp lại nó cho tới khi trở thành một thói quen. Nếu bạn tìm thấy một chọn lựa nào tích cực, hãy luyện tập cho tới khi nó giúp bạn thoát khỏi sự đau khổ và đạt được sự thỏa mãn mau chóng. Trí óc của bạn sẽ bắt đầu liên tưởng đến điều này như một phương thế để đạt một kết quả ổn định. Nếu không làm được điều này, bạn sẽ lại rơi vào thói quen cũ.

Nếu bạn lặp đi lặp lại sự chọn lựa tích cực mới mẻ này với một mức độ cảm xúc mãnh liệt, bạn sẽ tạo được một con đường mới và nó sẽ tiếp tục trở thành một đại lộ đưa bạn tới kết quả rồi trở thành một phần của lối ứng xử thường xuyên của bạn. Hãy nhớ rằng, trí óc của bạn không thể phân biệt được điều gì bạn tưởng tưởng mãnh liệt với điều bạn thực sự cảm nghiệm. Việc điều khiển bảo đảm rằng bạn sẽ tự động đi trên con đường mới này, khiến cho thói quen cũ của bạn bị vượt qua và nó thực khó mà quay trở lại. Và thật dễ hiểu sức mạnh củng cố thói quen mới này sẽ làm cho tiến trình điều khiển nó đạt được một cách nhanh chóng.

"Không có gì mà việc luyện tập không thể làm.

Không có gì vượt quá tầm với của nó.

Nó có thể biến đổi thái độ xấu thành tốt.

Nó có thể tiêu diệt những nguyên tắc xấu

và tái tạo những nguyên tắc mới;

Nó có thể nâng con người lên bậc thiên thần".

-MARK TWAIN

Nguyên tắc tổ chức đầu tiên của mọi việc "Điều khiển thành công" là sức mạnh củng cố. Để ổn định trong việc tạo được một thái độ hay cảm xúc ổn định, chúng ta phải tạo được một thói quen điều khiển. Một thói quen điều khiển là kết quả của việc củng cố, cách riêng, bí quyết của việc tạo nên sự ổn định trong cảm xúc và thái độ của chúng ta là sự điều khiển chúng.

Quy luật củng cố

Mọi khuôn mẫu cảm xúc hay ứng xử mà được củng cố liên tục sẽ trở thành một phản ứng tự động và được điều khiển.

 Mọi khuôn mẫu mà chúng ta không củng cố được đều sẽ biến mất.

Chúng ta có thể củng cố thái độ của chúng ta hay của người khác bằng việc củng cố tích cực, nghĩa là mỗi khi chúng ta tạo ra được một thái độ mong muốn, chúng ta được tưởng thưởng có thể là một lời khen ngợi, một món quà, một sự tự do mới.v.v...Hoặc chúng ta có thể dùng sự củng cố tiêu cực. Nó có thể là một sự khó chịu, một sự ầm ỹ, thậm chí có thể là một hình phạt thể xác. Điều quan trọng là chúng ta phải hiểu rằng sự củng cố này không đồng nghĩa với hình phạt hay phần thưởng. Củng cố là đáp ứng một thái độ ngay sau khi nó xảy ra, trong khi phần thưởng hay hình phạt có thể xảy ra rất lâu sau đó.

Tuyệt đối phải định thời điểm

Định thời điểm thích hợp là điều sẽ quyết định tuyệt đối tính hiệu quả của việc điều khiển. Nếu một huấn luyện viên la to "Tuyệt vời!" ngay khi đội bóng của ông vừa có một cú banh đẹp, lời khen ngợi này có ảnh hưởng lớn hơn rất nhiều so với việc ông chờ cho xong trận đấu mới khen ngợi. Tại sao? Vì chúng ta luôn luôn muốn liên kết cảm giác của việc củng cố với mẫu hành động đang xảy ra.

Một vấn đề mà nền tư pháp của chúng ta mắc phải là khi người ta phạm một trọng tội nào, họ thường không bị phạt ngay lập tức. Trí óc họ có thể biết rõ lý do của hình phạt, nhưng mẫu hành động xấu này không hề hấn gì-nó không bị ngăn chặn, cũng không có sự đau khổ gắn liền với nó ngay lúc ấy. Chúng ta phải luyện tập trí óc mình để hành động hiệu quả, không phải bằng lý luận mà bằng cảm xúc. Khó khăn là ở chỗ hầu hết chúng ta không nhận ra rằng chúng ta không ngừng điều khiển lẫn nhau và uốn nắn thái độ của nhau. Thường chúng ta điểu khiển người khác một cách tiêu cực chứ không tích cực.

Câu chuyện sau đây xảy ra với một bạn trai cũ của con gái tôi, Jolie. Jolie đang rất bận bịu với việc học hành, khiêu vũ và một vỡ kịch nó sắp diễn. Bạn trai của nó muốn nó gọi điện cho cậu ta hằng ngày và nếu hai ba ngày nó không gọi, cậu ta làm cho nó chịu khổ sở ghê gớm. Hiển nhiên, cậu ta muốn nó gọi điện thường xuyên hơn, nhưng cách hành động của cậu ta làm con bé bị phiền toái và buồn bực mỗi khi gọi điện.

Bạn có bao giờ cảm thấy có lỗi về chuyện này không? Nếu bạn muốn bạn gái, bạn trai, chồng, vợ, hay một người nào thân thiết với bạn gọi điện thường xuyên cho bạn, bạn thử nghĩ bạn này ép họ gọi điện cho bạn có hiệu quả không? Và khi họ gọi, bạn có chào họ với lời lẽ như sau "Ồ, thế là cuối cùng em đã gọi. Sẽ cứ tiếp tục như thế chứ? Tại sao cứ luôn luôn là anh phải gọi cho em?"

Hành động của bạn đang thực sự dần dần làm cho người kia không gọi cho bạn! Bạn đang tạo cho người ấy đau khổ ngay sau khi người ấy cố làm mọi cách để vừa lòng bạn. Kết quả là người ấy sẽ coi việc gọi điện cho bạn không phải là điều hứng thú nữa, mà là một cực hình. Và như bạn có thể đoán được, kiểu củng cố tiêu cực như thế sẽ thấm vào mọi khía cạnh của mối quan hệ và có thể dẫn tới chỗ kết thúc quan hệ.

Nếu bạn thực sự muốn ai đó gọi cho bạn, thì mỗi khi họ họi tới, bạn phải đáp lại với sự thích thú hân hoan. Nếu bạn nói với họ, bạn nhớ họ biết bao, bạn yêu họ biết bao, bạn biết ơn họ vì được nói chuyện với họ, chắc chắn họ sẽ sẳn sàng gọi lại cho bạn. Bạn hãy nhớ liên kết sự thích thú với thái độ nào mà bạn muốn người khác lặp lại.

Hãy định thời biểu cho việc cũng cố

để sự đổi mới có thể lâu dài

Khi bạn đang bắt đầu thiết lập một mẫu ứng xử mới hay cảm xúc mới, điều tối quan trọng là bạn phải củng cố chính bạn hay người có liên quan. Ban đầu, mỗi lần bạn muốn thực hiện mẫu ứng xử mong muốn (ví dụ, đẩy một cái khay còn đầy thức ăn trên đó), bạn cần phải có ý thức về việc củng cố sự thỏa mãn gắn liền với hành động đó. Tuy nhiên, nếu từ đó trở đi, mỗi lần bạn hành động, bạn đều củng cố nó, thì hành động đó sẽ không còn hiệu quả như trước.

Vì tôi đã tự hứa với mình sẽ luôn luôn giúp đỡ những người thiếu thốn, nên mỗi khi tôi đi qua các sân bay, tôi đều cho tiền những người ăn xin. Tôi sẽ không bao giờ quên được một người đàn ông kia luôn đứng ăn xin ở một chổ cố định tại một sân bay mà tôi thường đi. Lần nào đi qua chổ đó, tôi đều cho anh ta tiền. Có một buổi sáng, tôi rất vội và không có sẳn tiền trong túi. Khi đi qua mặt anh ta, tôi mỉm cười nói: "Chào anh! rất tiếc hôm nay tôi không có đồng nào trong túi!". Anh ta nổi giận vì tôi không còn cho anh ta tiền như tôi đã từng cho anh và anh đã từng cảm thấy rất vui sướng mỗi khi tôi cho.

Chúng ta cần nhớ rằng yếu tố bất ngờ thích thú là một cảm nghiệm rất sung sướng mà con người có thể có. Nó quan trọng hơn chúng ta nghĩ rất nhiều. Chính vì thế mà, nếu bạn muốn có một lối ứng xử lâu dài, bạn cần hiểu và sử dụng phương pháp gọi là định thời biểu cho việc củng cố một thói quen.

Chúng ta xem một ví dụ về việc huấn luyện cá heo. Ban đầu, để tập cho cá heo nhảy, người ta chờ cho cá heo tự động nhảy lên. Họ quan sát một hành động đúng của con vật và thưởng cho nó một con cá. Và cứ mỗi lần con cá heo tự ý nhảy lên, nó đều được thưởng một con cá, dần dần nó hiểu là nếu nó nhảy lên, nó sẽ được một con cá.

Tuy nhiên, về sau người huấn luyện chỉ thưởng cho cá heo nếu nó nhảy cao hơn. Bằng cách nâng tiêu chuẩn lên, người huấn luyện có thể hình thành thái độ của con cá heo. Trọng tâm là chổ này: Nếu lần nào con cá heo nhảy lên, nó đều được thưởng, nó sẽ quá quen và sẽ không đạt hiệu quả 100 phần trăm. Vì thế trong tương lai, con cá heo có khi nhảy lên lần đầu thì được thưởng, có khi phải tới lần thứ hai, có khi tới lần thứ năm. Nó sẽ không chắc cú nhảy nào được thưởng. Điều này khiến nó lúc nào cũng phải cố gắng hết sức.

Phần thưởng không bao giờ được coi là đương nhiên.

Tình trạng này cũng tương tự với những người đánh bạc. Một lần họ đánh bạc được sẽ làm họ vui sướng và liên kết sự vui sướng này với sự thắng bạc của họ và nó kích thích họ để luôn luôn đánh bạc với mong đợi có được sự vui sướng ấy. Và phấn thưởng luôn luôn như miếng mồi nhử họ tiếp tục mãi. Ngược lại, một người chơi bạc mà không bao giờ được tiền, dần dần họ sẽ bỏ chơi.

Điều này cũng giống phản ứng của các nhân viên khi nhận tiền lương đều đặn mỗi tháng. Nếu tháng nào họ cũng nhận được cùng một số tiền lương cố định, họ sẽ cố gắng tối thiểu chỉ đủ để nhận tiền lương mà không có điều gì bất ngờ. Ngược lại nếu ngoài tiền lương, thỉnh thoảng họ còn được hưởng các điều bất ngờ khác, như tiền thưởng, lời khen, thăng bậc, thì họ sẽ dồn sức lực tối đa cho công việc để có thể được hưởng những điều bất ngờ thích thú đó. Điều quan trọng là những dịp bất ngờ này phải là bất ngờ thật, không thể đoán trước, nếu không nó sẽ lại trở nên quen thuộc và vô hiệu.

Bước thứ sáu

HÃY TRẮC NGHIỆM

Chúng ta đã học năm bước hình thành và điều khiển thói quen mới. Chỉ còn một bước thứ sáu là trắc nghiệm để xem nó có tác dụng trong tương lai hay không. Sau đây là một bảng trắc nghiệm đơn giản để giúp bạn bảo đảm rằng kiểu mẫu hành động mới của bạn hiệu quả, thích hợp và sẽ tồn tại lâu dài trong tương lai.

*TRẮC NGHIỆM VỀ HIỆU QUẢ*

1. Bảo đảm hoàn toàn liên kết sự đau khổ với khuôn mẫu cũ.

Khi bạn nghĩ đến thái độ hay những cảm xúc cũ của bạn, bạn có hình dung ra và cảm thấy bây giờ chúng đang gây đau khổ cho bạn thay vì sung sướng không?

2. Bảo đảm hoàn toàn liên kết sự thỏa mãn với khuôn mẫu mới.

Khi bạn nghĩ đến thái độ hay những cảm xúc mới, bạn có hình dung ra và cảm thấy đó là những điều bây giờ đang đem lại sự sung sướng thay vì đau khổ không?

3. Đối chiếu với các giá trị, niềm tin và qui luật của bạn.

Thái độ hay những cảm xúc mới có phù hợp với những giá trị, niềm tin và qui luật của bạn bạn trong đời sống không? (Chúng ta sẽ bàn tới vấn đề này trong một chương sau).

4. Bảo đảm duy trì được những lợi ích của thái độ cũ.

Thái độ hay nhũng cảm xúc mới có còn cho phép bạn hưởng những lợi ích và cảm giác sung sướng mà bạn từng có trong khuôn mẫu cũ không?

5. Sự tiến bộ trong tương lai. Hãy hình dung bạn đang thể hiện thái độ mới trong tương lai.

Hãy hình dung ra điều có thể thúc đẩy bạn chấp nhận khuôn mẫu cũ. Hãy cảm thấy chắc chắn rằng bạn có thể dùng khuôn mẫu mới thay vì khuôn mẫu cũ.

Sáu bước thực hiện việc điều khiển liên tưởng có thể dùng cho bất cứ điều gì: những thách đố trong các mối quan hệ, các vấn đề trong kinh doanh, dễ cáu giận và la mắng con cái.v.v...Ví dụ, bạn quá lo âu về những chuyện mà bạn không kiểm soát nổi. Bạn có thể sử dụng sáu bước điều khiển trên đây để thay đổi khuôn mẫu tiêu cực này như thế nào?

1) Hãy tự hỏi "Tôi muốn làm gì thay vì lo lắng?"

2) Tìm cho bạn đòn bẩy và nhận ra những gì mà sự lo lắng phá hoại trong cuộc đời bạn.

3) Cắt đứt khuôn mẫu tiêu cực đó! Mỗi khi bạn lo lắng, hãy cắt đứt khuôn mẫu ấy ngay.

4) Tìm ra một chọn lựa tích cực. bạn sẽ làm gì thay vì lo lắng? hãy mở nhật ký của bạn và viết ra kế họach bạn sẽ thực hiện ngay lập tức.

5) Điều khiển khuôn mẫu mới. Tưởng tượng một cách sinh động và tập luyện khuôn mẫu mới này với sự cảm xúc mãnh liệt cho tới khi tư tưởng, thái độ và cảm xúc mới này trở thành tự động. Củng cố thói quen này bằng cách thực hiện bước thứ nhất: Kiểm tra để thấy bạn liên tục thành công.

6) Trắc nghiệm xem nó có tác dụng lâu dài không. Hãy nghĩ đến tình huống từng làm bạn lo lắng và tìm cách gạt bỏ sự lo lắng trong tình huống ấy.

 

 

 

Chương 7

LÀM THẾ NÀO ĐẠT ĐIỀU BẠN THỰC SỰ MONG MUỐN

"Cảm xúc nào tập hợp toàn thể con người bạn

và nâng cao bạn lên là cảm xúc tinh tuyền;

Cảm xúc nào chỉ xâm chiếm một phần con người bạn

và bóp méo bạn là cảm xúc thô thiển".

-RAINER MARIA RILKE

"Lấy cho tôi cú phê đầu tiên". Elvis Presley luôn luôn ra lệnh như thế để người ta đem đến cho mình liều thuốc đầu tiên đưa mình vào giấc ngủ, sau mỗi buổi tối trình diễn với tất cả sức lực. Người trợ lý của Elvis sẽ mở gói thứ nhất và cho anh uống "Liều thường ngày": các viên thuốc an thần màu cầu vồng (Amytal, Carbrital, Nembutal hay Seconal) các viên Quaaludes, Valium và Placidyl, rồi ba mũi chích Demerol ngay phía dưới vai.

Trước khi anh đi ngủ, ban hậu cần của anh gồm những người đứng trực ngày đêm bắt tay vào công việc. Thực là một cuộc chạy đua để xem Ông Vua có thể tiêu thụ được bao nhiêu thức ăn trước khi thiếp ngủ. Bình thường anh ăn hết ba ổ bánh mì kẹp phó mát và thịt và sáu hay bảy trái chuối trước khi thiếp ngủ. Nhiều khi các người giúp việc phải moi thức ăn từ cổ họng anh ra để anh khỏi chết ngạt. Thế là Elvis bắt đầu ngủ khoảng 4 giờ.

Anh ta đi đứng chệnh choạng đến nỗi người ta phải khênh xốc vô phòng tắm và đây là lúc anh kêu cú phê thứ hai của mình bằng cách yếu ớt níu lấy áo người trợ lý. Elvis không thể tự mình uống thuốc, vì thế người giúp việc phải bỏ thuốc vô miệng anh ta, rồi từ từ đổ nước vào để cho viên thuốc trôi xuống.

Ít khi Elvis còn đủ sức để gọi cú phê thứ ba. Nhưng theo lệ thường, người trợ lý sẽ cho anh ta uống đủ liều và để anh ngủ tiếp cho tới trưa, là lúc Ông Vua bừng dậy và cơ thể đòi dộng thêm dexedrine và tẩm cocain vào đầu bông gòn rồi hít trước khi lên sàn diễn trở lại.

Vào ngày anh ta chết, Elvis vẫn còn tỉnh táo và đã để dành đủ ba liều thường dùng để kết liễu đời mình. Làm sao một con người nổi tiếng đến thế, được hàng triệu con người ngưỡng mộ và gần như có đủ mọi thứ trên đời, lại truyền miên lạm dụng thân thể mình và tự kết liểu đời mình một cách ghê sợ đến thế? Theo David Stanley, người anh em cùng mẹ khác cha với Elvis, lý do là anh ta thích ghiền thuốc và sống trong mơ màng hơn là ý thức và cảm thấy khổ sở.

Tiếc thay, cũng không hiếm những nhân vật nổi tiếng-những danh nhân trong sự nghiệp nghệ thuật và kinh doanh- cũng tự hủy hoại đời mình, trực tiếp hay gián tiếp. Chúng ta có thể kể các văn sĩ như Ernest Hemingway và Sylvia Plath, các diễn viên như William Holden và Freddie prinze, các ca sĩ như Mama cass Elliot và Janis Joplin. Họ có điểm gì chung? Trước hết, họ không còn tồn tại và tất cả chúng ta đã mất họ. Thứ hai, họ đã mua được một hóa đơn viết rằng, "Ngày nào đó, ai đó, cách nào đó, cái gì đó...và rồi tôi sẽ hạnh phúc". Nhưng khi họ thành đạt, khi họ đạt tới đỉnh cao danh vọng và chạm được tới Thiên Đàng của Mộng Tưởng, họ khám phá ra rằng hạnh phúc vẫn còn ở xa. Vì thế họ tiếp tục theo đuổi, kéo dài sự đau khổ của cuộc sống bằng rượu, thuốc lá, ma túy, nhậu nhẹt, cho tới khi rốt cuộc họ chìm vào sự quên lãng mà họ khao khát. Họ không bao giờ khám phá ra nguồn hạnh phúc đích thực.

Ngược lại, ta hãy đối chiếu những câu chuyện trên đây với một lá thư mà tôi mới nhận được từ một người phụ nữ đã sử dụng những bài học tôi cống hiến để thay đổi hoàn toàn phẩm chất đời sống của chị. Lá thư viết như sau:

Ông Tony thân mến,

Tôi đã từng bị hành hạ nặng nề trong đời, từ tuổi ấu thơ cho đến khi người chồng thứ hai của tôi qua đời. Hậu quả của sự hành hạ và của những chấn thương trầm trọng là tôi mắc bệnh tâm thần được gọi là rối loạn đa nhân cách (MPD). Nơi tôi có 49 nhân cách khác nhau, không nhân cách nào biết đến nhân cách khác hay những gì xảy ra cho nhân cách khác.

Điều thoải mái duy nhất tôi có được là trong suốt 49 năm trong tình trạng đa nhân cách là thái độ tự hủy hoại của mình. Nghe có vẻ kỳ quặc, nhưng sự tự hủy hoại thường đem lại cho mình sự thoải mái. Tôi đã thử tự sát nhiều lần không thành công và sau một lần thất bại, tôi được đưa vào bệnh viện và được một bác sĩ săn sóc. Để thống nhất các nhân cách, tôi phải đi ngược trở về chấn thương đầu tiên đã tạo nên mỗi nhân cách. Tôi phải nhớ lại, sống và cảm nghiệm lại chấn thương đó. Mỗi nhân cách khác nhau của tôi đều xử lý một chức năng đặc biệt, một khả năng gợi nhớ riêng và một điệu cảm xúc duy nhất. Tôi đã làm việc với một chuyên gia trong lãnh vực MPD và ông này đã giúp tôi thống nhất tất cả 49 nhân cách trong tôi thành một. Động cơ khiến tôi kiên trì đi theo suốt những tiến trình khác nhau này là cảm giác rằng tất cả những con người có trong tôi đều rất bất hạnh và cuộc đời tôi đã trở nên vô cùng hổn độn (nhân cách này không hề biết những nhân cách khác đang làm gì và chúng tôi thấy mình rơi vào đủ các tình huống và địa điểm khác nhau mà khi kết thúc tôi không còn nhớ lại được điều gì.) Chúng tôi đã tưởng là khi thống nhất thành một con người chúng tôi có thể hạnh phúc-mục tiêu tối hậu của mình.

Đó chính là quan niệm sai lạc của tôi. Tôi chóang váng! Tôi đã sống một năm như trong địa ngục. Tôi thấy mình vô cùng bất hạnh và đau buồn vì từng nhân cách của mình. Tôi thương nhớ từng người và mong muốn họ trở lại trong tôi như trước kia. Điều này quá khó và năm ấy nhiều lần tôi đã tự sát, rồi tôi lại được đưa vào bệnh viện.

Năm ngoái, tình cờ tôi xem chương trình của ông trên tivi và tôi đã đạt mua loạt băng ghi âm 30 ngày luyện tập Sức Mạnh bản thân. Tôi nghe đi nghe lại, áp dụng tất cả những điều tôi học được trong băng. Tôi thoát ra được thế bí khi tôi bắt đầu nghe chương trình đối thoại hàng tháng của ông mang tựa đề ĐỐI THOẠI VỀ SỨC MẠNH. Tôi học được những điều ông hướng dẫn trong tình trạng một nhân cách duy nhất đang khi trước đây tôi luôn luôn sống trong tình trạng đa nhân cách. Lần đầu tiên trong suốt 50 năm cuộc đời tôi đã học biết rằng hạnh phúc xuất phát từ nội tâm. Tôi đã trở thành một con người duy nhất và bây giờ tôi có thể nhớ lại những điều kinh khủng mà mỗi nhân cách trong 49 nhân cách của tôi trước đây từng trải qua. Khi những ký ức này xuất hiện, tôi có thể nhìn thấy chúng và nếu chúng trở nên không thể chịu đựng nổi, bây giờ tôi có thể thay đổi mục tiêu chú ý của mình một cách thống nhất chứ không rời rạc như trước. Tôi không còn phải đưa mình vào tình trạng hôn mê mất trí nhớ và nhảy sang một nhân cách khác nữa.

Tôi đang ngày càng học được nhiều điều hơn về bản thân mình và tôi đang học được cách sống đời sống của một con người thống nhất. Tôi biết mình còn nhiều điều để làm và nhiều điều để khám phá. Tôi đang đề ra cho mình những mục tiêu và dự trù kế họach để đạt được chúng. Hiện nay tôi đã bắt đầu giảm cân và nhắm tới mức cân lý tưởng của mình vào dịp lễ Chúa Giáng Sinh (một món quà quý báu đối với tôi). Tôi cũng biết rằng mình mong muốn có một mối quan hệ lành mạnh, không lạm dụng với một người đàn ông. Trước thời gian tôi nằm viện, tôi đã làm việc trọn giờ cho IBM và tôi từng có 4 doanh nghiệp. Ngày nay, tôi đang điều hành một doanh nghiệp mới và đang hưởng được những kết quả tốt đẹp về việc tăng doanh số mà tôi đã thực hiện được kể từ khi tôi rời bệnh viện. Tôi đang dần dần biết các con, các cháu của mình, nhưng quan trọng hơn cả, tôi đang biết chính mình.

Kính thư,

Elizabeth Pietrzak

Bạn mong muốn gì?

Bạn hãy tự hỏi mình thật sự muốn gì trong đời. Bạn muốn một cuộc hôn nhân hạnh phúc, muốn được con cái kính trọng? Bạn muốn có thật nhiều tiền, xe hơi đời mới, làm ăn phát đạt, một ngôi nhà nguy nga? Bạn muốn đi du lịch khắp thế giới, viếng thăm những cảng xa lạ, những di tích lịch sử quí báu? Bạn muốn được hàng triệu người ngưỡng mộ bạn như một nhạc sĩ rock hay một danh nhân với ngôi sao của bạn trên đại lộ Hollywood? Bạn muốn để tiếng lại cho hậu thế như một nhà phát minh ra máy đi trở ngược lại thời gian? Bạn muốn làm việc với mẹ Teresa để cứu vớt thế giới, hay đóng một vai trò chủ động trong việc thăng tiến môi trường sống của con người?

Dù bạn muốn hay khao khát điều gì, có lẽ bạn phải tự hỏi mình, "Tại sao tôi muốn những điều ấy?" Rốt cuộc bạn sẽ đi đến kết luận rằng sở dĩ bạn muốn những điều ấy hay những kết quả ấy là vì bạn coi chúng như những cảm giác nào đó, những cảm xúc hay những tâm trạng mà bạn mong muốn.

Mọi cảm xúc của chúng ta không là gì khác hơn một chuỗi những cơn bão sinh học trong bộ não của chúng ta và chúng ta có thể để nó bộc phát bất cứ lúc nào. Nhưng trước tiên chúng ta phải học cách kềm chế chúng một cách có ý thức thay vì chỉ sống bằng phản xạ. Hầu hết phản xạ cảm xúc của chúng ta là những phản xạ đối với môi trường mà chúng ta học được. Chúng ta hình thành một số bằng ý thức của mình, số khác đến với chúng ta một cách vô thức.

Chỉ cần ý thức rõ những yếu tố này cũng cho chúng ta cơ sở để hiểu rõ sức mạnh của trạng thái. Hiển nhiên chúng ta làm bất cứ điều gì cũng là để tránh đau khổ và đạt sự thõa mãn, nhưng chúng ta có thể tức khắc thay đổi những gì chúng ta tin là sẽ dẫn đến sướng hay khổ bằng cách định hướng lại tiêu điểm chú ý của mình và thay đổi các trạng thái tâm sinh lý của mình.

Hành động xấu hay tốt khác nhau không phải vì khả năng của chúng ta mà vì trạng thái tâm hồn hay thể lý của chúng ta vào một lúc nào đó. Để thay đổi khả năng của bạn, hãy thay đổi trạng thái. Để khơi mở nguồn tiềm năng dồi dào trong bạn, hãy đưa mình vào một trạng thái bén nhạy và mong chờ và điều kỳ diệu sẽ xảy ra!

Vậy chúng ta có thể thay đổi các trạng thái cảm xúc của mình như thế nào? Bạn hãy coi các trạng thái của mình hoạt động giống như chiếc máy TV. Để có màu sắc rực rỡ, sống động với âm thanh tuyệt vời, bạn cần cắm dây điện và bật công tắc. Bật công tắc chức năng sinh lý của bạn thì cũng giống như cung cấp điện cho máy TV hoạt động. Bạn cần phải khởi động chức năng sinh lý của bạn, nghĩa là cả cơ thể bạn, để đưa nó vào hoạt động. Bạn có khi nào thức dậy rồi đi thơ thẩn quanh nhà không biết làm gì, không thể suy nghĩ được điều gì cho tới khi bạn vận động cơ thể để cho máu lưu thông đều khắp người bạn không? Sau khi đã rời khỏi tình trạng "ù lỳ", máy được bật lên, thế là các ý tưởng lập tức đến với bạn. Nếu bạn ở trong tình trạng xấu, bạn sẽ không nhận được điều gì, dù bạn có những ý tưởng hay.

Có vô số cảm giác, vô số cách nhìn về hầu như mọi khía cạnh trong cuộc đời. Bạn luôn có sẳn mọi cảm giác mà bạn mong muốn và bạn chỉ cần tìm đúng chúng. Và có hai cách đơn giản để tìm chúng và để thay đổi tâm trạng của bạn: thay đổi cách bạn vận dụng chức năng sinh lý của mình, hay thay đổi tiêu điểm của mình.

Sinh Lý:

SỨC MẠNH VẬN ĐỘNG

Một trong những sự phân biệt có tác dụng mạnh là: cảm xúc là do sự vận động tạo nên. Mọi cảm giác của chúng ta đều là kết quả của cách chúng ta vận dụng thân thể. Ngay cả những thay đổi nhỏ nhất biểu hiện nơi khuôn mặt hay điệu bộ của chúng ta cũng làm thay đổi cảm xúc của mình vào lúc đó và vì thế cũng thay đổi cách đánh giá đời sống chúng ta-cách chúng ta suy nghĩ và hành động.

Mỗi cảm xúc chúng ta có đều gắn liền với một đặc điểm sinh lý chuyên biệt: điệu bộ, nhịp thở, mỗi cử động, vẻ mặt. Nếu bạn biết cách sử dụng cơ thể khi ở trong những trạng thái cảm xúc nào đó, bạn có thể trở lại những trạng thái đó, hãy tránh nó, bằng cách đơn giản là thay đổi cử động cơ thể của bạn. Điều rắc rối là hầu hết chúng ta chỉ giới hạn mình vào một số mẫu tập quán sinh lý ít ỏi nào thôi. Chúng ta chấp nhận những mẫu này mà không nhận thức được tầm quan trọng to lớn của chúng trong việc hình thành cung cách ứng xử của chúng ta từng lúc.

Nếu bạn thường sử dụng cơ thể bạn một cách yếu ớt, nếu bạn quen để lưng bạn khòm xuống, nếu bạn đi đứng như thể bạn đang mệt mỏi, bạn sẽ cảm thấy mệt mỏi thật. Không thể khác hơn được, vì cơ thể của bạn hướng dẫn cảm xúc của bạn. Tình trạng cảm xúc bạn đang có lại ảnh hưởng ngược lại trên cơ thể bạn và thế là bắt đầu một cái vòng lặp vô tận.

Bạn có thể làm gì để thay đổi ngay lập tức trạng thái của bạn và nhờ đó thay đổi cảm giác và cung cách hành động của ban? Bạn hãy hít một hơi dài qua mũi rồi thở mạnh qua miệng. Hãy nhe răng hết cả hai bên hàm của bạn rồi cười to với vợ hay con cái bạn. Nếu bạn thực sự muốn thay đổi đời sống mình, bạn hãy dành 7 ngày tiếp theo luyện tập trước một tấm gương, mỗi ngày năm lần, mỗi lần một phút, nhớ cười banh hàm ra đến tận mang tai. Bạn sẽ cảm thấy rất ngớ ngẩn, nhưng chính cử động này của cơ thể bạn sẽ kích động não của bạn để khiến sự liên tưởng tới niềm vui trở thành tập quán nơi bạn. Bạn hãy làm đi và hưởng niềm vui của nó!

Có một tiêu điểm:

SỨC MẠNH TẬP TRUNG

Nếu bạn muốn, bạn có thể làm cho mình rơi vào tình trạng buồn sầu vào một thời điểm nào không? Chắc chắn là được, chỉ cần bạn tập trung nhớ lại một sự việc gì thật đau buồn trong quá khứ. Tất cả chúng ta đều phải trải qua một số kinh nghiệm khá buồn trong quá khứ. Nếu bạn tập trung vào nó, hình dung ra nó và suy nghĩ về nó trong chốc lát, bạn sẽ mau chóng bắt đầu cảm nghiệm nó.

Nếu bạn muốn cảm thấy mình đang ngất ngây vui sướng ngay lúc này, bạn có thể làm được không? Rất dễ. Bạn chỉ cần tập trung nhớ lại một giây phút nào đó trong quá khứ bạn đã từng sung sướng ngất ngây vì một điều gì đó. Hoặc bạn có thể tập trung nghĩ về những điều bạn đang ngây ngất say mê trong đời ngay bây giờ, những gì bạn cảm thấy là tuyệt vời trong cuộc đời. Hơn nữa, bạn còn có thể tập trung suy nghĩ về những chuyện chưa từng xảy ra, mà bạn vẫn có thể cảm thấy ngất ngây.

Sức mạnh tập trung vào một tiêu điểm là thế! Chúng ta tập trung vào bất cứ tiêu điểm nào, thì tiêu điểm ấy sẽ trở thành ý tưởng thực tại của chúng ta.

Muốn thay đổi đời sống,

hãy thay đổi trạng thái của mình

Giờ đây bạn đã có thể thay đổi trạng thái của mình bằng nhiều cách và tất cả đều hết sức đơn giản. Bạn có thể thay đổi cử động cơ thể của mình ngay tức khắc bằng cách chỉ cần thay đổi nhịp thở. Bạn có thể thay đổi tiêu điểm tập trung của mình bằng cách chọn lựa những gì phải tập trung vào, hay thứ tự những điều phải tập trung, hay cách làm những điều ấy. Bạn có thể thay đổi các khuôn mẫu của mình. Nếu bạn từng quen tập trung vào những điều xấu nhất có thể xảy ra, bạn hãy chấm dứt tình trạng này. Ngay bây giờ, bạn hãy bắt đầu tập trung vào những điều tốt nhất.

Điều cơ bản trong đời sống là có vô số đường lối khác nhau để hướng dẫn đời sống mình, khiến cho đời sống trở thành một nghệ thuật. Tiếc thay, nhiều người chỉ áp dụng rất ít đường lối để thay đổi trạng thái của mình: Họ ăn uống quá nhiều, uống rượu quá đáng, ngủ quá nhiều, mua sắm quá nhiều, hút thuốc, hay sử dụng ma túy- chẳng điều nào ích lợi cho chúng ta, nhưng chúng lại có thể mang đến những tai họa khốc hại. Vấn đề trầm trọng nhất là nhiều hậu quả tai hại này chồng chất lên nhau, khiến chúng ta không nhận ra chúng và khi nhận ra thì đã quá muộn. Đó là điều đã xãy ra cho Presley và tiếc thay, cũng đã xãy ra hàng ngày cho nhiều người khác.

Nếu bạn thấy có những điều bạn cần phải làm nhưng bạn không có động lực để làm, bạn nên biết là mình đang không ở trong tình trạng thích hợp. Bạn phải coi đó là một mệnh lệnh, mệnh lệnh bắt buộc bạn làm bất cứ điều gì để thay đổi tình trạng của bạn, bằng cách thay đổi vận động sinh lý hay thay đổi tiêu điểm tập trung của mình. Bạn phải có một trạng thái quyết tâm thì mới thành công được.

"Mọi giây phút vĩ đại và quyết định trong lịch sử thế giới

đều là chiến thắng của một nhiệt tình nào đó"

-RALPH WALDO EMERSON

Bạn có biết cách làm cho mình cảm thấy dễ chịu không?

Trong một chuyến đi công tác ở Toronto, tôi cảm thấy cơ thể khó chịu vì bị đau lưng rất nặng. Khi máy bay vừa hạ cánh, tôi đã bắt đầu nghĩ mình cần phải làm gì khi đến khách sạn. Lúc đó đã 10:30 tối, mà tôi lại phải dậy sớm sáng hôm sau để điều hành cuộc hội thảo. Tôi có thể ăn cái gì đó-cả ngày tôi đã nhịn đói-nhưng đã khuya quá rồi. Tôi có thể soạn lại giấy tờ và xem tin tức. Lúc đó tôi nhận ra rằng tất cả những hành động này chỉ là những chiến thuật để tôi tránh cơn đau lưng và có một trạng thái dễ chịu nào đó. Thế nhưng tất cả những hành động đó đều không có vẻ thúc bách tôi. Vì thế tôi đã phải nghĩ ra thật nhiều cách khác nữa để có thể cảm thấy dễ chịu, bất kể là về thời giờ hay nơi chốn.

Bạn có biết cách nào làm cho mình cảm thấy dễ chịu không? Một câu hỏi nghe có vẻ ngốc nghếch phải không? Thế nhưng, thực sự bạn có một danh sách những phương cách mạnh và đặc biệt để làm cho bạn cảm thấy dễ chịu vào một lúc nào đó không? Bạn có thể đạt được điều này mà không cần thức ăn, rượu, thuốc lá, ma túy, hay các nguồn gây nghiện khác không? Chắc chắn bạn có một số phương sách rồi, nhưng chúng ta nên mở rộng phương sách đó. Ngay bây giờ, bạn hãy ngồi xuống và viết ra một danh sách những điều bạn vẫn quen làm để thay đổi trạng thái cảm giác của bạn. Đang khi viết, bạn hãy thêm vào danh sách những điều bạn chưa hề làm nhưng có thể có tác dụng tích cực để thay đổi trạng thái của mình.

Bạn chớ ngừng bút khi bạn chưa viết ra được ít nhất là 15 cách khác nhau để giúp bạn cảm thấy khoan khoái. Bài luyện tập này bạn có thể làm đi làm lại mãi cho tới khi bạn có được một danh sách dài gồm cả trăm phương cách khác nhau.

Khi tôi viết danh sách đó cho mình, tôi nhận ra việc chơi nhạc là một trong những cách mạnh nhất giúp tôi thay đổi trạng thái của mình. Đọc sách cũng là một cách để tôi cảm thấy khoan khoái vì nó thay đổi tiêu điểm của tôi và tôi thích học hỏi- nhất là đọc những sách mang lại kiến thức và thông tin và có những điều tôi có thể đem áp dụng vào đời sống mình. Thay đổi tư thế vận động thân thể cũng là một cách tôi áp dụng để cắt đứt một trạng thái tiêu cực và đi vào một trạng thái phong phú.

Nếu bạn không có kế họach cho niềm vui,

bạn sẽ có chổ cho sự đau khổ

Tất cả bí quyết ở đây là tạo ra một danh sách vô tận những cách thức chúng ta có thể làm để giúp mình cảm thấy dễ chịu và nhờ đó không rơi vào những cách thức khác có tác dụng tiêu cực. Hãy làm cho danh sách này trở thành một thực tại, khai triển một kế họach cho niềm vui từng ngày và mọi ngày. Đừng chờ niềm vui tình cờ đến với bạn; hãy ấn định cho niềm vui đến: hãy dọn chỗ cho nó!

Tất cả những điều chúng ta đang nói là về việc điều khiển hệ thần kinh, thân thể và tiêu điểm tâm trí của bạn để nó liên tục tìm kiếm cách nào mà mọi điều ở trên đời này mang lại lợi ích cho bạn. Bạn nên nhớ rằng nếu bạn còn đang có những khuôn mẫu cảm xúc tiêu cực, đó là vì bạn đang sử dụng thân thể bạn theo thói quen cũ, hay bạn vẫn đang tiếp tục tập trung vào một tiêu điểm tiêu cực nào đó. Nếu bạn cần thay đổi tiêu điểm, thì có một công cụ hiệu quả tuyệt vời để giúp bạn thay đổi nó ngay tức khắc. Bạn cần biết rằng, "hỏi tức là trả lời", là tựa đề sẽ được khai triển trong chương tiếp theo.

Chương 8

HỎI TỨC LÀ TRẢ LỜI

"Ai hỏi thì người ấy trả lời".

-TỤC NGỮ CAMEROON

Bọn chúng chẳng cần lý do gì cả. Chúng đến nhà anh ta chỉ vì anh là người gốc Do Thái. Quân Đức quốc xã xông vào nhà, lôi anh và cả gia đình anh đi. Ngay sau đó, chúng lùa họ như bầy gia súc và tống họ lên xe lửa rồi chở thẳng tới trại tập trung ở Krakow. Những cơn ác mộng khủng khiếp nhất cũng không thể làm anh ta quen được với cái cảnh cả gia đình mình bị bắn ngay trước mắt mình. Làm sao anh có thể sống nổi trước cảnh tượng hãi hùng phải nhìn thấy con mình nơi bộ quần áo của một đứa trẻ khác vì giờ đây con anh đã chết sau một cơn "mưa đạn"?

Thế nhưng anh vẫn cứ phải sống. Một hôm anh nhìn cơn ác mộng chung quanh mình và phải đối diện với một sự thật hiển nhiên: nếu anh còn ở lại đây thêm một ngày, chắc chắn anh sẽ chết. Anh đã có một quyết định là trốn thoát ngay lập tức! Anh không biết cách nào, anh chỉ biết mình phải trốn. Hàng tuần liền anh hỏi các bạn tù, "Làm sao chúng ta có thể thóat được nơi kinh hoàng này?" Anh hầu như luôn luôn nhận được cùng câu trả lời, "Đừng dại dột", họ trả lời, " không thể nào thoát nổi! Hỏi như thế chi dằn vặt tâm trí anh mà thôi. Cứ chịu khó làm việc và cầu nguyện cho mình được sống sót". Nhưng anh không chấp nhận điều này- anh nhất định sẽ không chấp nhận như thế. Anh bị ám ảnh vì chuyện trốn thóat và cho dù những câu trả lời của anh không có nghĩa gì, anh vẫn luôn hỏi đi hỏi lại, "Làm sao tôi có thể trốn thóat? Phải có cách nào đó. Làm thế nào tôi có thể thoát khỏi nơi này mà vẫn khoẻ, vẫn sống, ngay hôm nay?

Có lời nói rằng, bạn cứ xin thì sẽ được. Và không hiểu sao hôm ấy anh đã nhận được câu trả lời. Có thể vì anh đã hỏi hết sức mãnh liệt, có thể là anh đã ý thức rõ "bây giờ chính là thời điểm".

Cũng có thể chỉ là vì anh liên tục tập trung vào một tiêu điểm là câu trả lời cho câu hỏi nóng bỏng của mình. Bất luận lý do gì, sức mạnh vĩ đại của tâm trí và tinh thần con người đã thức tỉnh nơi người đàn ông này. Câu trả lời đã đến với anh từ một nguồn gốc lạ thường: mùi lợm giọng của xác người thối rữa. Ở đó, chỉ vài bước cách chổ anh lao động, anh thấy một đống xác người đã bị xúc lên thùng xe tải- đàn ông, đàn bà, trẻ em, tất cả đã bị hít khí ngạt. Những chiếc răng vàng của họ đã bị gỡ ra, mọi đồ trang sức quý báu họ có, thậm chí quần áo họ mang trên người, đều bị lột sạch. Lúc đó thay vì hỏi, "Làm sao quân Đức quốc xã có thể ghê tỏm, mất nhân tính đến thế? Làm sao Thượng Đế có thể làm ra một điều tàn ác đến thế? Tại sao Thượng Đế đã để chuyện này xảy đến với tôi? Stanislavsky Lech đã hỏi một câu hỏi hoàn toàn khác. Anh hỏi, "Làm cách nào tôi có thể sử dụng điều này để trốn thoát? Và ngay lập tức anh đã có câu trả lời.

Hoàng hôn đang sửa soạn kết thúc một ngày lao động, Lech chạy lại nấp sau chiếc xe tải. Chỉ trong nháy mắt, anh đã lột bỏ hết quần áo và lẻn mình trần truồng vào đống xác chết mà không ai để ý. Anh giả bộ như đã chết, không một chút cử động cựa quậy dù có lúc anh gần ngộp thở vì một số xác chết khác tiếp tục được xúc đè lên người anh.

Mùi thối của thịt người bị rữa, những cái xác chết cứng đơ bao bọc anh tứ phía. Anh chờ đợi, hi vọng không ai để ý đến một người vẫn còn sống giữa đám xác chết này và hi vọng sớm muộn rồi chiếc xe tải cũng sẽ chạy đi.

Cuối cùng, anh nghe tiếng động cơ xe tải nổ. Anh cảm thấy chiếc xe rung lên. Và đúng lúc ấy anh cảm nghiệm được mối hy vọng của mình đang khi nằm im giữa đống xác chết. Rốt cuộc anh thấy xe dừng lại và rồi nó trút toàn bộ những thây ma xuống một chiếc hố rộng mênh mông bên ngoài trại. Lech cứ ở yên ở đó hàng giờ cho tới khi màn đêm buông xuống. Sau cùng, khi anh cảm thấy chắc chắn không có ai ở đó, anh rúc ra khỏi núi thây người và chạy trần truồng suốt 25 dặm cho tới khi tìm được tự do.

Giữa Stanislavsky Lech và biết bao nhiêu người phải bỏ mạng ở trại tập trung, khác biệt là ở chổ nào? Tất nhiên có nhiều yếu tố, nhưng một sự khác biệt quyết định chính là anh đã đặt một câu hỏi khác với những người kia. Anh đã hỏi một cách dai dẳng, hỏi và mong chờ có câu trả lời và trong tâm trí anh đã nảy sinh một giải pháp cứu sống anh. Những câu hỏi anh đã tự đặt ra cho mình ngày hôm ấy ở Krakow đã khiến anh làm những quyết định chớp nhoáng ảnh hưởng trực tiếp tới số phận của anh. Nhưng trước khi anh nhận được câu trả lời, trước khi làm quyết định và trước khi có những hành động ấy, anh đã phải hỏi mình những câu hỏi đúng.

Suốt cuốn sách này bạn đã biết được rằng các niềm tin của chúng ta ảnh hưởng thế nào đối với các quyết định, hành động, định hướng cuộc đời và vì thế ảnh hưởng tới số phận của chúng ta. Nhưng tất cả những ảnh hưởng này là một sản phẩm của suy tư-cách thức mà trí óc của chúng ta đánh giá và tạo ra ý nghĩa trong suốt cuộc đời của chúng ta. Vì thế để đạt tới nền tảng của cách chúng ta tạo ra thực tại đời sống mình từng ngày, chúng ta cần trả lời cho câu hỏi, "Đơn giản là chúng ta suy nghĩ thế nào?"

Các câu hỏi của chúng ta xác định cách suy nghĩ của chúng ta

Một hôm tôi đang suy nghĩ về những sự kiện quan trọng trong đời sống mình và đời sống của những người tôi đã gặp trong đời. Tôi đã từng gặp biết bao nhiêu người, may mắn và không may mắn, thành công và không thành công; tôi thực sự muốn biết cái gì đã cho phép những người thành công đạt được những thành tích vĩ đại, đang khi những người khác có hoàn cảnh tương tự hay khá hơn lại đã bị tiêu diệt. Tôi tự hỏi, "Điều gì thực sự tạo khác biệt lớn nhất trong cuộc đời tôi, nơi con người tôi, nơi nhân cách của tôi và nơi tương lai của tôi?" Tôi có câu trả lời mà tôi đã từng chia sẽ với bạn. "Không phải những biến cố dệt nên cuộc đời đã xác định cách cảm nghĩ và hành động của tôi, mà đúng hơn, chính là cách tôi cắt nghĩa và đánh giá các kinh nghiệm cuộc đời của tôi". Ý nghĩa mà tôi gán cho một biến cố sẽ xác định những quyết định tôi có, những hành động tôi làm và vì thế xác định số phận tối hậu của tôi.

Nhưng tôi làm công việc đánh giá thế nào? Tôi nhận ra rằng đánh giá không phải công việc gì khác hơn là nêu lên những câu hỏi. Và tôi cũng bắt đầu nhận ra rằng việc suy nghĩ tự nó cũng không là gì khác hơn là tiến trình hỏi và trả lời những câu hỏi. Những câu hỏi sẽ giúp định hướng tiêu điểm chú ý của chúng ta và vì thế xác định cách chúng ta cảm nghĩ.

Sức mạnh của những câu hỏi

"Một số người nhìn những sự vật hiện có và hỏi, Tại sao?

Còn tôi mơ mộng những sự vật không bao giờ có và hỏi, Tại sao không? "

-GEORGE BERNARD SHAW

Đa số chúng ta khi thấy ai có khả năng kỳ diệu hay ai có thể đối phó với thách đố của cuộc đời một cách phi thường, đều nghĩ như sau, "Họ thật may mắn! Họ thật tài ba! Họ được trời phú cho như thế!" Nhưng trong thực tế, trí óc con người có khả năng cống hiến câu trả lời nhanh hơn chiếc máy vi tính "thông minh nhất" hiện nay, dù là loại máy có khả năng tính toán một phần tỷ giây. Phải có hai tòa nhà cỡ như Trung Tâm Thương Mại Thế Giới mới bằng sức chứa của bộ não chúng ta! Thế mà khối chất xám nặng khoảng một ký rưỡi này có thể cho bạn năng lượng tức khắc để tìm ra những giải pháp cho các thách đố và tạo những cảm xúc mãnh liệt hơn bất kỳ thứ gì trong kho công nghệ hiện đại của con người.

Sức mạnh của khối óc con người kỳ diệu như thế, nhưng nó chỉ có tác dụng nếu bạn biết sử dụng nó, nghĩa là bạn biết đặt những câu hỏi.

Tôi muốn nói cho bạn biết điều này, người ta khác nhau là ở sự khác biệt trong những câu hỏi mà người ta nêu lên một cách nhất quán. Có những người sống trong tình trạng chán nản thường xuyên. Tại sao? Một phần của vấn đề là ở những trạng thái tiêu cực của họ. Họ sống cuộc sống của mình với những hoạt động hạn chế và cơ thể yếu nhược, nhưng nhất là họ tập trung chú ý vào những điều họ cảm thấy nặng nề và ngột ngạt. Con người này có thể thay đổi cách cảm nghĩ của mình vào một lúc nào đó không? Chắc chắn là được- chỉ cần họ thay đổi tiêu điểm của tâm trí họ.

Vậy đâu là cách để thay đổi tiêu điểm? Đơn giản thôi, chỉ cần hỏi một câu hỏi mới. Khi người ta chán nản, lý do thường là vì họ cứ lặp đi lặp lại cùng những câu hỏi tiêu cực như, "Có ích gì? Cố gắng làm gì, rốt cuộc cũng chẳng thay đổi được gì. Trời, sao lại là tôi cơ chứ?" Bạn hãy nhớ lại câu nói, cứ xin thì sẽ được. Nếu bạn hỏi một câu hỏi khủng khiếp, bạn sẽ nhận được câu trả lời khủng khiếp. Bộ óc của bạn luôn sẳn sàng phục vụ bạn, nên bất kỳ bạn đưa ra câu hỏi nào, nó chắc chắn sẽ có một câu trả lời. Vì thế nếu bạn hỏi, "Tại sao tôi không bao giờ thành công?" nó sẽ cho bạn câu trả lời đại khái như sau, "Vì bạn ngốc nghếch lắm", hay "Vì bạn không đáng để làm điều gì đến nơi đến chốn".

Tôi cho bạn một ví dụ về những câu hỏi thông minh. Đó là câu chuyện về anh bạn W.

Mitchell yêu quí của tôi. Bạn nghĩ làm sao anh ta có thể sống nổi với hai phần ba cơ thể của mình bị cháy và vẫn còn cảm thấy yêu đời? Làm sao anh ta có thể chịu đựng nổi một tai nạn máy bay ít năm sau đó, không còn sử dụng được đôi chân và phải dùng xe lăn - thế mà anh vẫn tìm ra cách để cống hiến cho người khác? Anh đã học biết cách kiểm soát tiêu điểm của mình bằng việc đặt ra những câu hỏi đúng.

Khi anh phải nằm bệnh viện với thân thể phỏng nặng không còn nhận ra hình thù và quanh anh là những bệnh nhân khác luôn than vãn cho số phận của mình với các câu hỏi, "Tại sao lại là tôi? Sao Chúa bắt tôi phải chịu cảnh này? Sao cuộc đời lại bất công như thế? Sống què cụt thì có ích gì?" thì ngược lại, Mitchell chọn cho mình những câu hỏi này, "Tôi có thể lợi dụng hoàn cảnh này như thế nào? Bị cảnh này, tôi sẽ có thể có cách nào để cống hiến cho người khác không?" Những câu hỏi trên đây là điểm tạo khác biệt giữa các số phận con người. "Tại sao lại là tôi?" thường hiếm tạo nên những kết quả tích cực, trong khi "Tôi có thể lợi dụng hoàn cảnh này như thế nào?" thường dẫn đưa chúng ta đi theo hướng biến đổi những khó khăn của chúng ta thành những động lực để làm chúng ta và thế giới trở nên tốt hơn. Mitchell đã hiểu rằng bị tổn thương, tức giận và thất vọng sẽ không thay đổi được cuộc đời mình, vì thế thay vì để ý đến những gì anh không có, anh đã tự nói với mình, "Tôi còn có những gì? Tôi thực sự là ai? Tôi thực sự chỉ là thân xác tôi, hay tôi còn có gì hơn nữa? Tôi có thể làm gì bây giờ, thậm chí còn tốt hơn trước nữa?"

Sau vụ tai nạn máy bay, khi nằm trong bệnh viện và liệt từ lưng trở xuống, anh đã gặp một phụ nữ thật hấp dẫn, một y tá tên là Annie. Mặt anh đã cháy đen hoàn toàn, thân thể liệt từ hông trở xuống, thế mà anh đã có can đảm hỏi: "Tôi có cách nào làm quen với cô ấy không?" Các bạn của anh trả lời, "Mày điên rồi, mày đang tự lừa dối mình". Nhưng một năm rưỡi sau, anh và Annie đã quen thân nhau và nay hai người đã trở thành vợ chồng. Đó là kết quả đẹp của những câu hỏi mãnh liệt: chúng đem đến cho chúng ta một nguồn năng lực không gì có thể thay thế: những câu trả lời và những giải pháp.

"Điều quan trọng là đừng bao giờ ngưng đặt câu hỏi. Sự tò mò có lý do hiện hữu của nó. Ta không thể nào không kinh ngạc khi chiêm ngắm những bí nhiệm của vĩnh cữu, của sự sống, của cơ cấu lạ lùng của thực tại. Chỉ cần người ta thử lãnh hội một chút bí nhiệm mỗi ngày thôi đã đủ. Đừng bao giờ để mất sự tò mò lành thánh".

-ALBERT EINSTEIN

Bạn có ấn tượng gì khi nghe nói đến từ "thiên tài"? Với tôi, tôi nghĩ ngay đến hình ảnh của Albert Einstein. Nhưng làm sao Einstein, một học sinh không học hết trung học, lại đã trở thành một nhà tư tưởng thực sự vĩ đại của thế giới? Chắc chắn là vì ông đã hỏi những câu hỏi được hình thành một cách tuyệt vời.

Khi Einstein lần đầu tiên khai thác ý tưởng về tính tương đối của thời gian và không gian, ông hỏi, "Có thể nào những sự vật xem ra là đồng thời lại thực sự không phải vậy không?" Chẳng hạn, nếu bạn ở cách xa một vụ nổ một ít dặm, bạn có nghe thấy tiếng nổ vào đúng lúc vụ nổ xảy ra không? Einstein cho rằng không, điều bạn nghe thấy như đang xảy ra lúc đó thực ra không xảy ra lúc đó, mà xảy ra một lúc trước đó. Và ông lý luận trong cuộc sống hàng ngày, thời gian thì tương đối tùy theo cách suy nghĩ của bạn.

Einstein có lần nói, "Khi một chàng thanh niên ngồi cạnh một cô gái đẹp một giờ đồng hồ, anh ta tưởng chừng như là một phút. Nhưng nếu để anh ta ngồi trên cái bếp lò nóng bỏng chỉ một phút thôi, anh ta sẽ thấy nó lâu hơn cả một giờ. Đó là tính tương đối".

Những sự phân biệt vô cùng mãnh liệt mà Einstein đã làm là kết quả của một chuỗi những câu hỏi ông nêu lên. Chúng đơn sơ ư? Đúng thế. Chúng mạnh mẽ không? Tuyệt đối. Bạn có thể có được những câu hỏi nào vừa đơn sơ vừa mạnh mẽ như thế không?

Kỹ năng tạo sức mạnh

Học cách hỏi những câu hỏi mạnh trong những thời điểm nguy kịch là một kỹ năng quyết định đã kéo tôi ra khỏi những giờ phút khắc nghiệt nhất trong đời mình. Một trong những phương pháp tôi đã khám phá ra để nâng cao chất lượng cuộc đời mình là mô phỏng những câu hỏi quen thuộc của những người mà tôi ngưỡng mộ. Nếu bạn gặp một ai vô cùng sung sướng, tôi dám đoán chắc với bạn là có một lý do nào đó. Lý do là người này tập trung một cách nhất quán vào những điều làm cho họ sung sướng, nghĩa là họ biết hỏi những câu hỏi về thế nào là hạnh phúc. Bạn hãy tìm ra những câu hỏi của họ và bạn sẽ bắt đầu cảm nghiệm giống như họ từng cảm nghiệm.

Có những câu hỏi chúng ta sẽ không cần xét đến. Lấy ví dụ của Walt Disney. Ông không bao giờ để ý đến những câu hỏi xem các tổ chức của ông có thể thành công hay thất bại. Không có nghĩa là ông-nhà sáng tạo Vương Quốc Thần Kỳ không có những câu hỏi hiệu quả. Ông nội tôi, Charles Shows từng là người viết kịch bản cho Walt Disney trước khi cụ chuyển sang làm việc cho Hanna-Barbera để làm các phim hoạt hình với các nhân vật như Yogi và Huckleberry Hound. Cụ kể lại cho tôi rằng mỗi khi họ làm một chương trình mới hay một kịch bản mới, Disney có một cách độc đáo để yêu cầu năng suất. Ông vẽ trên cả một bức tường lớn kế họach, kịch bản, hay ý tưởng, rồi mọi người trong công ty sẽ đến xem và viết vào đó những câu trả lời cho câu hỏi: "Chúng ta có thể cải thiện điều này ra sao?" Mỗi người sẽ viết ra giải pháp của mình, viết đầy những gợi ý của họ trên bức tường. Rồi Disney duyệt qua từng câu trả lời cho câu hỏi của ông. Bằng cách này, Walt Disney sử dụng được nguồn tài năng của từng người trong công ty, để sản xuất ra những kết quả đáng với chất lượng mà công sức ông đã bỏ ra.

Bạn hãy tự đặt ra những câu hỏi hiệu quả cho mình ngay bây giờ. Bạn thực sự hạnh phúc về điều gì trong cuộc sống của bạn ngay lúc này? Điều gì thực sự tuyệt vời trong đời sống của bạn hôm nay? bạn thực sự phải biết ơn về điều gì? Hãy dành ít phút suy nghĩ đến câu trả lời và xem bạn thích thú thế nào khi biết rằng mình có những lý do chính đáng để cảm thấy tuyệt vời lúc này.

Sức mạnh của giả thuyết

Những câu hỏi có sức ảnh hưởng đến những điều chúng ta tin tưởng và vì thế ảnh hưởng đến những gì chúng ta nghĩ là có thể hay không thể. Đó là sức mạnh của giả thuyết, là điều bạn phải hết sức lưu ý.

Các giả thuyết chuẩn bị cho chúng ta chấp nhận những sự kiện có thể đúng hay không và có thể được người khác áp dụng cho chúng ta, hay chính chúng ta áp dụng cho mình trong tiềm thức.

Một ví dụ xảy ra trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 1988, ngay sau khi George Bush công bố Dan Quayle đứng chung trong danh sách tranh cử chức Phó tổng thống. Một chương trình tin truyền hình đã tổ chức một cuộc thăm dò cấp quốc gia và xin dân chúng trả lời cho câu hỏi, "Bạn có đặt nặng vấn đề Dan Quayle đã sử dụng ảnh hưởng gia đình mình để gia nhập đội Vệ Binh Quốc Gia và nhờ đó tránh phục vụ trong quân đội ở Việt Nam không?" Tất nhiên giả thuyết hàm ẩn trong câu hỏi này là quả thực Dan Quayle đã sử dụng ảnh hưởng gia đình mình để được một lợi thế không chính đáng - nhưng đây là chuyện chưa hề được chứng minh. Thế nhưng dân chúng trả lời như thể là mọi chuyện đã được chứng minh rồi. Họ không hề chất vấn nó, mà chỉ tự động chấp nhận nó.

Tệ hơn nữa, nhiều người còn trả lời là họ vô cùng tức giận về sự kiện này. Không hề có bằng cớ nào trước đó cả! Tiếc thay, tiến trình này lại xảy ra quá thường xuyên; chúng ta áp dụng nó cho mình và cho người khác quá dễ dãi. Đừng để mình bị rơi vào cái bẫy làm ta chấp nhận những giả thuyết tiêu cực của người khác hay của chính mình.

Các câu hỏi làm thay đổi các nguồn lực có sẳn nơi chúng ta. Trong lãnh vực kinh doanh, các câu hỏi mở ra những thế giới mới và cho chúng ta tiếp cận những nguồn lực mà trước đây chúng ta không biết là mình có. Ở công ty Ford Motor, Chủ tịch đã nghĩ hưu Donald Petersen nổi tiếng vì những câu hỏi lặp đi lặp lại: "Anh nghĩ gì? Công việc của anh có thể cải thiện ra sao?" Một lần, Petersen đã hỏi một câu hỏi làm tăng vọt lợi nhuận của công ty và dẫn đưa công ty đến chổ thành công lớn. Ông đã hỏi chuyên gia quốc tế Jack Telnack, "Anh có thích những chiếc xe anh đang thiết kế không?" Telnack đáp, "Không, thực tình tôi không thích". Rồi Petersen hỏi lại anh ta một câu hỏi quyết định, "Vậy tại sao anh không phớt lờ ban quản lý đi và thiết kế một chiếc xe đúng ý anh?"

Nhà thiết kế thực hiện đúng từng lời nói của ông chủ tịch và đã thiết kế ra chiếc Ford Thunderbird 1983, là tiền thân cho những kiểu xe Taurus và Sable sau này. Vào năm 1987, dưới sự lãnh đạo của nhà vô địch đặt câu hỏi Petersen, Ford đã qua mặt General Motor về mức lợi nhuận và ngày nay Taurus là một trong những mẫu xe tuyệt vời nhất được chế tạo.

Donald Petersen là một ví dụ tuyệt vời về người đã biết sử dụng thực sự khả năng đặt câu hỏi không thể tin được. Chỉ với một câu hỏi đơn sơ, ông đã hoàn toàn thay đổi số phận của Ford Motor Company. Bạn và tôi đều có cùng sức mạnh ấy nơi mình bất cứ lúc nào, các câu hỏi chúng ta đặt ra cho mình có thể hình thành quan niệm của chúng ta về bản thân mình, về khả năng của mình và về những gì chúng ta muốn làm để đạt được ước mơ của mình.

Một điều chúng ta cần nhớ là các niềm tin của chúng ta ảnh hưởng tới những câu hỏi mà chúng ta có thể đặt ra. Nhiều người có thể không bao giờ nêu câu hỏi, "Bằng cách nào tôi có thể đảo ngược thế cờ?" Chỉ vì mọi người chung quanh họ đều bảo họ rằng đây là chuyện không thể. Họ sẽ cảm thấy làm chuyện này sẽ chỉ là công dã tràng mà thôi. Bạn hãy ý tứ tránh những câu hỏi tiêu cực, vì bạn sẽ nhận được những câu trả lời tiêu cực. Chỉ có một điều hạn chế các câu hỏi của bạn, đó là niềm tin của bạn về điều gì là có thể. Tôi có một niềm tin cơ bản đã giúp tôi hình thành định mệnh nhân bản và nghề nghiệp của mình, đó là nếu tôi cứ tiếp tục nêu những câu hỏi, tôi sẽ nhận được câu trả lời. Điều cần là tạo ra một câu hỏi tốt, chúng ta sẽ nhận được một câu trả lời tốt.

Những câu hỏi giúp giải quyết vấn đề

Điều chủ yếu là khai triển một mẫu những câu hỏi nhất quán mang lại hiệu quả cho bạn.

Bạn và tôi biết quá rõ rằng, dù chúng ta sống thế nào, chắc chắn cũng có những lúc mà chúng ta phải đối mặt với những điều mà chúng ta gọi là "Vấn đề": những cản vật trên bước đường thăng tiến nhân bản và nghề nghiệp của chúng ta. Mọi người, bất kể là ở giai đoạn thành đạt nào của cuộc đời, đều phải đối phó với những "món quà" đặc biệt này.

Câu hỏi không phải là bạn có hay không có những vấn đề, mà bạn sẽ giải quyết chúng thế nào khi bạn gặp chúng. Tất cả chúng ta cần có một phương pháp hệ thống để xử lý những thách đố trong cuộc đời. Vì thế, khi nhận ra rằng khả năng đặt câu hỏi giúp thay đổi trạng thái của mình và cho nguồn sức mạnh và giải pháp, tôi đã tìm đến phỏng vấn một số người và hỏi xem họ đã giải quyết các vấn đề họ gặp bằng cách nào. Tôi khám phá ra có một số câu hỏi có vẻ rất nhất quán. Sau đây là một danh sách năm câu hỏi mà tôi sử dụng cho mọi loại vấn đề xảy đến và tôi có thể nói với bạn rằng chúng đã hoàn toàn thay đổi phẩm chất đời sống tôi. Nếu bạn quyết định chọn những câu hỏi này, chúng cũng sẽ có tác dụng đối với bạn như vậy.

Danh sách những câu hỏi giúp giải quyết vấn đề

1. Vấn đề này có gì là quan trọng không?

2. Điều gì còn chưa hoàn hảo?

3. Tôi đang muốn làm gì để đạt kết quả mình mong muốn?

4. Tôi đang muốn không làm gì để đạt kết quả mình mong muốn?

5. Tôi có thể cảm thấy thích thú ra sao khi tôi làm điều cần thiết để đạt kết quả mình mong muốn?

"Ai không biết hỏi thì không biết sống"

-NGẠN NGỮ

Mỗi sáng khi thức dậy, chúng ta đặt ra cho mình những câu hỏi. Khi tắt chuông đồng hồ báo thức, bạn hỏi mình câu hỏi gì? Có phải là, "Tại sao mình phải dậy ngay bây giờ?" "Sao không có nhiều giờ hơn trong một ngày?" "Hay là mình nằm nán lại thêm chỉ một giờ nữa thôi?"

Và khi bạn đi đánh răng rửa mặt, bạn hỏi câu hỏi gì? "Tại sao hôm nay tôi phải đi làm?" "Hôm nay giao thông có bị kẹt lắm không?" Nhưng bạn sẽ thỏai mái hơn nếu mỗi sáng thức dậy bạn đều ý thức bắt đầu hỏi một mẫu câu hỏi nhất quán giúp bạn cảm thấy hạnh phúc, phấn khởi và biết ơn cuộc đời. Hiển nhiên những câu hỏi như thế sẽ làm cho bạn cảm thấy phấn khởi với bất kỳ điều gì xảy ra trong ngày.

Tôi đã soạn ra cho mình một danh sách câu hỏi để tự hỏi mình mỗi buổi sáng khi thức dậy. Điều kỳ diệu ở đây là bạn có thể thực hiện nó đang lúc bạn đi tắm, rửa mặt, cạo râu, chải đầu, v.v...Tôi nhận thấy chúng ta cần vung trồng một số cảm xúc để giúp chúng ta sống thoải mái và sung sướng. Nếu không, bạn có thể thành công mà vẫn cảm thấy như mình thất bại. Vậy bạn hãy dành thời giờ xem lại những câu hỏi sau đây và bỏ ra ít phút để cảm nghiệm sâu sắc những cảm xúc mà mỗi câu hỏi gợi ra cho bạn.

Những câu hỏi tạo nghị lực ban sáng

1. Tôi vui sướng vì điều gì trong đời mình bây giờ?

2. Tôi phấn khởi vì điều gì trong đời mình bây giờ?

3. Tôi hãnh diện vì điều gì trong đời mình bây giờ?

4. Tôi biết ơn vì điều gì trong đời mình bây giờ?

5. Tôi thích thú vì điều gì nhất trong đời mình ngay bây giờ?

6. Tôi nhiệt tình vì điều gì trong đời mình ngay bây giờ?

7. Tôi yêu thương ai? Ai yêu thương tôi?

Những câu hỏi tạo nghị lực ban tối

1. Tôi đã cống hiến điều gì hôm nay?

2. Tôi đã học được điều gì hôm nay?

3. Ngày hôm nay đã thêm gì cho phẩm chất cuộc đời tôi hay tôi có thể sử dụng ngày hôm nay thế nào để đầu tư vào tương lai của mình?

Và bạn có thể lặp lại những câu hỏi ban sáng.

Một câu hỏi về vận mệnh

Một trong số những người tôi ngưỡng mộ - cũng là một con người đam mê nhất mà tôi từng gặp - Là Leo Buscaglia, tác giả của Tình Yêu và nhiều sách nổi tiếng trong lãnh vực quan hệ nhân bản. Một điều vĩ đại nơi con người này là ông liên tục hỏi mình một câu hỏi mà cha ông đã tiêm nhiễm vào đầu óc ông từ hồi niên thiếu. Mỗi ngày khi bữa ăn tối, cha ông luôn hỏi ông, "Leo, hôm nay con đã học được gì?" Leo phải trả lời và phải có câu trả lời chất lượng. nếu ông chưa học được điều gì thực sự ở trường ngày hôm đó, ông phải chạy vào thư viện lấy sách bách khoa và học một điều gì rồi kể lại cho cha ông. Ông nói rằng cho tới ngày hôm nay, không bao giờ ông lên giường ngủ trước khi học được một điều gì mới mẻ có giá trị thục sự trong ngày hôm đó. kết quả là đầu óc ông luôn linh hoạt và phần lớn niềm say mê và ham học của ông đã bắt nguồn từ câu hỏi này, được hỏi liên tục, từ nhiều thập niên trước.

Một số những câu hỏi quan trọng nhất chúng ta sẽ hỏi mình trong đời sống là, "Cuộc đời tôi thật sự là để làm gì?" "Tôi thực sự dấn thân làm gì?" "Tại sao tôi ở đây?" và "Tôi là ai?" Những câu hỏi này có sức mạnh khôn lường, nhưng nếu bạn đợi để câu trả lời hoàn hảo, bạn sẽ gặp rắc rối lớn đấy. Thông thường, bạn nên tin tưởng và hành động theo câu trả lời do cảm xúc đầu tiên của bạn đem đến. Đây là điểm cuối cùng tôi muốn nhắc nhở bạn ở đây. Tới một lúc nào đó bạn phải ngưng đặt câu hỏi để tiến tới.

Nếu bạn cứ hỏi mãi, bạn sẽ đi đến chổ hoang mang, thế mà chỉ có những hành động chắc chắn mới mang lại kết quả. Tới một lúc nào đó bạn phải ngưng đánh giá để bắt đầu hành động. Như thế nào? Bạn sẽ quyết định điều gì là quan trọng nhất đối với bạn, ít ra là trong lúc đó và dùng năng lực bản thân của bạn để đi cho đến cùng và thay đổi phẩm chất đời bạn.

Vậy bạn hãy để tôi hỏi bạn một câu hỏi. Nếu có một hành động mà bạn có thể làm ngay để thay đổi phẩm chất những cảm xúc và tình cảm của bạn mỗi ngày trong cuộc sống, liệu bạn có muốn biết về hành động đó không? Thế thì chúng ta sẽ bàn đến nó ngay ở chương kế tiếp đây...

Chương 9

GIỎI VẬN DỤNG NGÔN TỪ

SẼ ĐEM ĐẾN THÀNH CÔNG

"Một từ dùng đúng có tác dụng mãnh liệt. Mỗi khi chúng ta gặp một từ đúng và mạnh...nó mang lại hiệu quả nhanh như chớp, về vật chất và tinh thần".

-MARK TWAIN

Các từ được nói ra...Chúng làm chúng ta cười và làm chúng ta khóc. Chúng có thể gây chấn thương hay chữa lành. Chúng cho ta hy vọng hay làm ta tuyệt vọng. Với những từ, chúng ta có thể diễn tả những ý định thanh tao nhất và ước muốn thầm kín nhất của mình.
Trong suốt lịch sử loài người, các bậc lãnh tụ và các nhà tư tưởng lớn đã sử dụng sức mạnh của ngôn từ để thay đổi những cảm xúc của chúng ta, lôi kéo chúng ta đi theo đường lối của họ và hình thành dòng định mệnh. Ngôn từ không chỉ tạo nên những cảm xúc mà còn tạo nên hành động. Và từ những hành động, chúng ta có những kết quả trong cuộc đời. Khi Patrick Henry đứng trước các đồng nghiệp và tuyên bố, "Tôi không biết những người khác chọn con đường nào; nhưng riêng tôi, hãy cho tôi tự do, hay cho tôi cái chết!" Những lời của ông đã thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh bừng bừng nơi những người công dân Mỹ xưa kia để thiêu hủy nền độc tài đã từng áp bức họ quá lâu.

Trong thế chiến II, khi sự sống còn của nước Anh gặp nguy hiểm, những lời nói của một người đã động viên ý chí của cả dân tộc Anh. Người ta nói rằng Winston Churchill đã có cái thiên tài đưa ngôn ngữ Anh vào chiến trận. Lời kêu gọi lừng danh của ông tới mọi công dân Anh đã làm cho giờ phút đó trở thành "giờ phút thiêng liêng nhất" của họ đã nung nấu chí dũng cảm vô bờ của họ và đã làm tiêu tan ảo tưởng của Hitler về bộ máy chiến tranh bất khả chiến bại của ông ta.

Hầu hết các niềm tin của chúng ta được hình thành bằng các từ ngữ và cũng có thể được thay đổi bởi từ ngữ. Chúng ta không thể nào quên được lời kêu gọi cảm động của Martin Luther King khi ông chia sẽ viễn ảnh của ông về một đất nước không còn kỳ thị chủng tộc: "Tôi có một ước mơ là một ngày nào đó đất nước này sẽ vùng lên và sống ý nghĩa đích thực của niềm tin của mình..."

Nhiều người chúng ta ý thức rất rõ về sức mạnh của những lời nói đã ảnh hưởng đến dòng chảy của lịch sử như thế nào. Sức mạnh mà những nhà hùng biện vĩ đại đã dùng để kích thích chúng ta, nhưng ít người ý thức rằng mình cũng có thể dùng sức mạnh lời nói của chính mình để lay động những cảm xúc của mình, để thách đố, kiên cường tinh thần của mình, để trở nên gan dạ, tiến thẳng tới hành động và tìm kiếm sự phong phú mà đời sống mang lại cho chúng ta.

Biết chọn lựa hiệu quả các từ để diễn tả kinh nghiệm sống của mình có thể thăng hoa những cảm xúc tích cực của mình. Chọn lựa kém các từ có thể làm suy yếu và hủy diệt chúng ta. Ngay lúc này, bạn hãy ý thức rõ về sức mạnh của những từ mà bạn dùng, chỉ cần bạn biết chọn lựa chúng một cách khôn ngoan. Chỉ cần thay đổi vốn từ vựng quen thuộc của bạn để diễn tả cảm xúc của mình, bạn có thể lập tức thay đổi cách bạn suy nghĩ, cảm nhận và sống.

"Các từ làm nên sợi chỉ để chúng ta ràng buộc các kinh nghiệm sống của mình"

-ALDOUS HUXLEY

Khi tôi tìm hiểu sức mạnh của từ ngữ, tôi vẫn còn nghi ngờ làm sao một chuyện đơn giản như thay đổi từ ngữ lại có thể tạo một sự khác biệt cơ bản trong kinh nghiệm sống của mình. Nhưng khi tôi đào sâu về ngôn ngữ, tôi đã gặp những sự kiện bất ngờ để từ đó tôi bắt đầu xác tín rằng quả thực các từ thấm vào và biến đổi kinh nghiệm của chúng ta. Theo Từ Điển Bách Khoa Compton, tiếng Anh có ít nhất là 500,000 từ và có những tài liệu khác lại cho rằng tiếng Anh có thể có đến 750,000 từ! Chắc chắn tiếng Anh có số lượng từ nhiều nhất trên thế giới, kế đến là tiếng Đức, với con số xấp xỉ một nữa của tiếng Anh.

Điều lạ là đang khi số từ có sẳn nhiều bao la như thế, mà số từ chúng ta thường sử dụng lại vô cùng giới hạn. Nhiều nhà ngôn ngữ học cho tôi biết vốn từ vựng mà một người trung bình sử dụng là khoảng 2,000 đến 10,000 từ. Tính theo tỉ lệ, số người ta sử dụng trong thực tế chỉ bằng 0.5% đến 2% số từ có trong ngôn ngữ!

Trước đây khá lâu, tôi có đọc về một cuộc nghiên cứu thực hiện trong một nhà tù. Theo nghiên cứu này, khi các phạm nhân cảm thấy đau khổ, họ có rất ít cách để diển tả đau khổ đó ngoài những hành động cụ thể - Vốn từ vựng quá nghèo nàn của họ đã hạn chế tầm mức cảm xúc của họ, khiến khi chỉ có những khó chịu nho nhỏ, họ cũng có thể bộc lộ bằng những hành vi giận dữ tột độ. Nếu chúng ta muốn thay đổi đời sống và điều khiển định mệnh của mình, chúng ta cần ý thức chọn lựa những từ mà chúng ta sử dụng và cần liên tục cố gắng để mở rộng mức độ chọn lựa từ của chúng ta.

Những từ bạn thường xuyên chọn lựa

sẽ hình thành định mệnh của bạn

Trên kia tôi đã nói, chúng ta hình dung sự vật trong tâm trí chúng ta thế nào, thì chúng ta sẽ cảm nghiệm nó trong đời sống như vậy. Tương tự, nếu bạn không có cách hình dung điều gì, bạn cũng không thể cảm nghiệm được nó. Tuy rằng chúng ta có thể hình dung sự vật mà không cần ngôn ngữ nào cả, nhưng chắc chắn là nếu chúng ta có thể dùng ngôn từ để diễn tả điều gì, chúng ta sẽ tăng thêm cho nó chất liệu và chiều kích, nhờ đó chúng ta có cảm giác về thực tại. Ngôn từ là những dụng cụ cơ bản để biểu trưng sự vật và nếu không có ngôn từ, chúng ta không thể nào nghĩ về kinh nghiệm. Ví dụ, một số ngôn ngữ thổ dân Mỹ không có từ "nói dối" - họ không hề có khái niệm gì về nói dối trong ngôn ngữ của họ cũng như trong suy nghĩ và cung cách ứng xử của họ. Không có từ để diễn tả thì cũng không có khái niệm. Cũng vậy, người ta kể rằng bộ lạc Tasaday ở Philippin không có những từ như "ghét" hay "chiến tranh".

Tới đây, bạn có thể bảo, "Toàn là chuyện chữ nghĩa thôi, có gì khác biệt đâu nào?" Tôi xin thưa với bạn rằng, nếu chỉ thay đổi ngôn từ suông thôi, thì kinh nghiệm chẳng thay đổi gì cả. Nhưng nếu việc thay đổi ngôn từ làm bạn cắt đứt kiểu mẫu cảm xúc thông thường của bạn, thì mọi sự thay đổi đấy.

Một ví dụ cho thấy hiệu quả to lớn của việc thay đổi ngôn từ. Chuyện xảy ra đã lâu ở PIE, một công ty dịch vụ vận tải cấp quốc gia. Ban giám đốc phát hiện ra rằng 60 phần trăm các hợp đồng vận chuyển của họ có sai lầm, dẫn tới sự thiệt hại xấp xỉ 300,000 đôla mỗi năm. Họ thuê tiến sĩ W. Edwards Deming tìm hiểu nguyên nhân. Ông đã nghiên cứu sâu rộng vấn đề và khám phá thấy 56 phần trăm những sai sót là do chính các nhân công của hãng định sai nội dung của các conteno hàng. Nghe lời khuyên của tiến sĩ Deming, ban giám đốc PIE quyết định phải tìm ra cách để thay đổi thái độ của công ty về mặt chất lượng và cách tốt nhất là thay đổi quan niệm của các công nhân về bản thân họ. Thay vì coi mình là những công nhân hay nhân viên vận tải, họ bắt đầu coi mình là những thợ chuyên nghiệp.

Lúc đầu ai cũng cho là kỳ quặc: thay đổi danh xưng thì có thay đổi được cái gì? Quả thực, họ chẳng thay đổi gì cả. Thế nhưng chẳng bao lâu sau, do quen sử dụng tên gọi mới. Các công nhân bắt đầu cảm thấy mình là những "thợ chuyên nghiệp" và chỉ không đầy một tháng sau, PIE đã cắt giảm số lần vận chuyển sai lầm của mình từ 56 phần trăm xuống còn dưới 10 phần trăm, tiết kiệm được cho công ty mỗi năm 250,000 đôla.

Câu chuyện trên đây cho thấy rõ một sự thật cơ bản: Các từ mà chúng ta sử dụng trong tập thể và cá nhân có một hiệu quả sâu đậm đối với kinh nghiệm thực tại của chúng ta.

Dùng ngôn từ nhẹ nhàng trong giao tiếp

Ngôn từ chúng ta sử dụng trong giao tiếp với người khác có một tác dụng vô cùng to lớn. Chúng ta cần biết sử dụng những từ xoa dịu và những từ đánh động để diễn tả được một cách chính xác tối đa những cảm nghĩ của chúng ta trong giao tiếp, dù là giao tiếp tình cảm, xã hội, hay giao dịch kinh doanh.

Trước đây khá lâu, mỗi khi tôi gặp trục trặc gì trong việc làm ăn, tôi thường gọi người có trách nhiệm đến và nói: "Tôi thực sự khó chịu", hay "Tôi lo lắng về chuyện này". Bạn có biết kết quả thế nào không? Ngôn từ của tôi tự động gây phản ứng nơi người nghe, dù tôi không có ý đó. Thường thì những người này tìm cách chữa lỗi, chống chế và vì thế cả hai phía không có cơ hội để tìm ra giải pháp tháo gỡ.

Từ đó tôi đã rút ra được kinh nghiệm trong lời nói của mình. Cả khi bị kích động mạnh, tôi cũng chỉ nói, "Tôi lo ngại đôi chút về chuyện này. Anh có thể giúp tôi được không?" Trước hết, nói vậy sẽ làm dịu bớt cảm xúc căng thẳng của mình. Điều này ích lợi cho cả tôi lẫn người nghe. Kế đến, thêm từ "đôi chút" vào làm cho câu nói dịu hẳn đi. Nhờ vậy, tôi làm cho người nghe mạnh dạn và cởi mở đối thoại với mình.

Điều cơ bản trong mọi tình huống là chúng ta phải có khả năng cắt đứt khuôn mẫu tiêu cực của mình, nếu không, chúng ta có thể nói ra những lời mà sau này chúng ta phải hối hận. Nhiều mối quan hệ bị tan vỡ cũng chỉ vì chuyện này. Trong một lúc bực tức, chúng ta có thể nói những lời làm tổn thương tình cảm của người khác và thúc đẩy họ tìm cách trả đũa, hoặc khiến họ vì quá bị tổn thương mà không còn muốn cởi mở với chúng ta nữa. Thế nên chúng ta phải nhận ra sức mạnh của lời nói: nó có thể xây dựng, nó cũng có thể phá hoại.

"Dân tộc Đức không phải một dân tộc hiếu chiến. Họ là một dân tộc dũng cảm, nghĩa là họ không muốn chiến tranh, nhưng cũng không sợ chiến tranh. Họ yêu chuộng hòa bình nhưng họ cũng yêu chuộng tự do và danh dự"

-ADOLF HITLER

Ngôn từ đã bị những con người mị dân của mọi thời đại sử dụng để tàn sát và bắt người ta chịu khuất phục, như Hitler đã biến đổi những nỗi thất vọng của một quốc gia thành mối hận thù đối với một thiểu số và lòng tham chinh phục đất đai đã thuyết phục dân Đức gây chiến.

Ở mức độ nhẹ hơn, chúng ta có thể thấy trong lịch sử hiện đại đầy dẫy những ví dụ về việc sử dụng ngôn từ một cách tinh vi để thay đổi bộ mặt thật của kinh nghiệm. Trong cuộc chiến Vùng Vịnh, các biệt ngữ quân sự thì phức tạp không thể tưởng tượng nổi, nhưng chúng được dùng để làm dịu hình ảnh của sự tàn phá ghê gớm mà cuộc chiến gây nên. Trong thời chính phủ Reagan, tên lửa MX được đổi tên là "Người Bảo Vệ Hòa Bình". Chính quyền Eisenhower thì luôn luôn gọi cuộc chiến tranh Triều Tiên là "Hành động giám sát".

Chúng ta cần hết sức xác đáng trong các ngôn từ chúng ta sử dụng. vì chúng không chỉ có ý nghĩa đối với chúng ta mà còn đối với người khác nữa. Hãy biết chọn lựa ngôn từ một cách cẩn thận vì nó ảnh hưởng sâu đậm tới đời sống chúng ta.

Bạn hãy coi chừng những cái nhãn làm cho kinh nghiệm của bạn bị hạn chế. Như tôi đã kể ở chương một, tôi đã có dịp làm việc với một cậu bé có một thời bị đánh giá là "bị khuyết năng học tập", nhưng về sau được phát hiện là một thiên tài! bạn có thể tưởng tượng nổi một sự thay đổi về từ ngữ đã làm thay đổi tận căn quan niệm của cậu bé về bản thân mình như thế nào và cậu bé ngày hôm nay đã khơi nguồn tài năng của mình đến mức nào không?

Chúng ta phải rất thận trọng việc chấp nhận cái nhãn dán trên người khác, bởi khi chúng ta đã dán nhãn vào một cái gì, chúng ta sẽ tạo ra một cảm xúc tương ứng. Điều này thấy rõ nhất là trong lĩnh vực bệnh lý học. Tất cả những nghiên cứu của tôi trong khoa tâm thần miễn nhiễm học củng cố cái ý tưởng là ngôn từ mà chúng ta sử dụng tạo ra những hiệu quả sinh hóa rất mạnh. Trong một cuộc phỏng vấn với Norman Cousins, ông kể cho tôi về công việc ông đã thực hiện trong 12 năm qua với trên 2,000 bệnh nhân. Lần này qua lần khác, ông đều nhận thấy rằng ngay lúc một bệnh nhân được chuẩn đoán - nghĩa là lúc họ được dán nhãn cho các triệu chứng của họ - thì bệnh của họ lập tức trở nên tệ hơn. các nhãn như "ung thư", "xơ vữa động mạch", "đau tim" có thể làm bệnh nhân hoảng hồn dẫn tới thất vọng và suy sụp tinh thần và do đó tác hại đến khả năng của hệ miễn nhiễm của cơ thể.

Ngược lại, các nghiên cứu cũng chứng minh rằng nếu bệnh nhân được giải thoát khỏi sự suy sụp tinh thần bằng những nhãn nào đó, thì tự động hệ miễn nhiễm của họ bắt đầu hoạt động. "Ngôn từ có thể gây bệnh; ngôn từ có thể giết chết người ta". Cousins bảo tôi thế. "Vì vậy các bác sĩ khôn ngoan thường rất thận trọng khi thông báo tình trạng bệnh lý cho người bệnh".

Mới đây, tại một khóa học Hẹn hò định mệnh, chúng tôi đã chứng kiến một trường hợp hiển nhiên cho thấy sức mạnh của ngôn từ làm thay đổi tức khắc trạng thái của một con người. Một phụ nữ tham dự khóa học vừa ăn tối về, nét mặt rạng rỡ. chị kể cho chúng tôi rằng, ngay trước lúc ăn tối, chị có một tâm trạng buồn đến muốn khóc và chị đã ra khỏi phòng trong tâm trạng đó. Chị nói: "Lúc ấy tâm trí tôi ngổn ngang đủ chuyện. Tôi nghĩ rằng tôi sắp sửa khóc òa. Tôi nghĩ tôi sắp bị suy sụp. Nhưng rồi tôi tự nhủ, không đâu, không đâu, mình đang phất lên đấy chứ! Câu nói này làm tôi phì cười. rồi tôi nghĩ bụng, "không - mình đang đột phá mà!" Chỉ thay đổi một từ, nhưng ý thức được ý nghĩa của nó, chị đã thay đổi được tâm trạng của mình và thay đổi được cảm nghĩ của mình về kinh nghiệm đó.

Bây giờ đến phiên bạn. hãy thử vận may của bạn. Hãy để ý những từ bạn thường dùng, rồi thay thế bằng những từ có khả năng tạo sức mạnh cho bạn, nâng cao hay hạ thấp cường độ cảm xúc của bạn tùy theo thế nào là thích hợp. Bạn hãy bắt đầu ngay hôm nay. Hãy khởi động hiệu quả này. Hãy viết ra những từ của bạn, quyết tâm và kiên trì cho tới cùng, rồi bạn sẽ thấy sức mạnh của dụng cụ đơn sơ này!

Chương 10

SỨC MẠNH CỦA NHỮNG ẨN DỤ TRONG ĐỜI SỐNG

"Ẩn dụ có lẽ là một trong những tiềm năng hiệu quả nhất của con người. Hiệu quả của nó gần như là thần kỳ, và hình như nó là một dụng cụ sáng tạo mà Thượng Đế đã để sót lại trong một tạo vật của Người".

-JOSE ORTEGA Y GASSET

Ở chương trước, chúng ta đã nói các từ có sức mạnh hình thành đời sống và dẫn dắt định mệnh của chúng ta. Giờ đây, chúng ta hãy xem một số từ còn có khả năng chuyển đạt nhiều ý nghĩa hơn và có cường độ cảm xúc mãnh liệt hơn, đó là các ẩn dụ. Để hiểu thế nào là ẩn dụ, trước hết chúng ta phải hiểu thế nào là các ký hiệu hay biểu tượng. Điều gì tạo cho bạn ấn tượng trực tiếp hơn: : "Người có đạo" hay hình ảnh cây thập tự? Hẳn là cây thập tự có sức mạnh tạo những cảm xúc tích cực hơn. Thực chất chỉ là một chữ thập, thế nhưng nó có sức mạnh chuyển đạt một chuẩn mực và một đạo lý sống cho hàng triệu người trên trái đất này. Bây giờ bạn lấy chữ thập đó, bẻ gãy bốn đầu thành chữ thập vặn, rồi đem đối chiếu nó với chữ "Đức quốc xã". Chữ nào gây ấn tượng tiêu cực hơn cho bạn? Hẳn là chữ thập vặn dễ gây cảm xúc mạnh và trực tiếp hơn là từ "Đức quốc xã". Trong suốt lịch sử loài người, các biểu tượng luôn được sử dụng để khơi dậy phản ứng cảm xúc và hình thành thái độ của con người. Nhiều thứ có thể được dùng làm biểu tượng: hình ảnh, âm thanh, đồ vật, hành động và tất nhiên, ngôn từ. Nếu ngôn từ là những biểu tượng, thì ẩn dụ là những biểu tượng cao độ.

Vậy biểu tượng là gì? Mỗi khi chúng ta muốn cắt nghĩa hay truyền đạt một khái niệm bằng cách bảo rằng nó giống với một cái gì khác, là chúng ta đang dùng biểu tượng. Trong thực tế hai điều có thể chỉ giống nhau chút ít, thế nhưng nếu chúng ta đã quen thuộc với một điều thì chúng ta sẽ dễ hiểu điều kia. Ẩn dụ là những biểu tượng và vì thế chúng có thể tạo thành cường độ của cảm xúc nhanh và đầy đủ hơn nhiều so với những từ chúng ta quen dùng. Ẩn dụ có thể biến đổi chúng ta ngay tức khắc.

Là người, chúng ta thường xuyên suy nghĩ và nói bằng ẩn dụ. Khi chúng ta nói, "tôi mở cờ trong bụng", người ta hiểu ngay chúng ta đang có điều gì rất phấn khởi. "Tôi đi guốc trong bụng anh", "túm thằng có tóc chứ không bắt anh trọc đầu", "thả cọp về rừng", "con chim xổ lồng",v.v...là một ít trong vô số những ẩn dụ chúng ta gặp hàng ngày và nghe đến là chúng ta hiểu ngay ngụ ý phong phú và trực tiếp của nó.

Ẩn dụ có thể tạo sức mạnh để chúng ta mở rộng và làm giàu kinh nghiệm của mình. Nhưng nếu chúng ta không ý tứ, khi chấp nhận một ẩn dụ, có thể chúng ta cũng sẽ mắc phải những niềm tin tưởng hạn hẹp đi theo ẩn dụ đó. Suốt nhiều năm các nhà vật lý học đã sử dụng ẩn dụ về hệ mặt trời để mô tả tương quan của các điện tử với các proton và neutron trong nhân của một nguyên tử. Ẩn dụ này có lợi điểm gì? Nó trực tiếp giúp sinh viên hiểu mối tương quan giữa nguyên tử và một điều mà họ đã hiểu trước rồi. Các sinh viên có thể ngay lập tức hình dung nhân của nguyên tử như là mặt trời và các điện tử như là các hành tinh xoay quanh nó. Vấn đề ở đây là khi sử dụng ẩn dụ này, các nhà vật lý đã vô tình chấp nhận giả định là các điện tử luôn luôn ở trên những quĩ đạo cách đều nhân, giống như các hành tinh luôn luôn ở trên các quĩ đạo cách đều mặt trời. Nhưng đây là một giả định không chính xác và hạn chế. Thực ra, quan niệm này đã làm tê liệt các nhà vật lý suốt nhiều năm vì nó không giúp giải quyết được nhiều vấn đề liên quan tới nguyên tử, vì họ đã chấp nhận một loạt những giả định không chính xác do ẩn dụ này tạo ra. Ngày nay chúng ta biết rằng các điện tử không giữ một quĩ đạo cách đều nhân; quĩ đạo của chúng thay đổi về khoảng cách với nhân. Sự hiểu biết mới này chỉ được chấp nhận sau khi người ta loại bỏ ẩn dụ về hệ mặt trời. Kết quả là chúng ta có một bước đột phá trong việc hiểu biết về năng lượng nguyên tử.

Cuộc đời là một trò chơi

Người ta ai nấy có những ẩn dụ khác nhau. Chẳng hạn, khi đọc lại những bài phỏng vấn Donald Trump, tôi nhận ra ông thường gọi cuộc đời là một "thử thách". Hoặc là thắng hay thua, không có lưng chừng. Vì ông hiểu cuộc đời như thế, bạn có thể tưởng tượng đời sống của ông căng thẳng như thế nào không? Nếu cuộc đời là một thử thách, có thể nó sẽ khắc nghiệt; có thể bạn nên đề phòng; có thể bạn phải tráo trở. Với một số người, đời là một cuộc thi đấu. Nó có thể rất hấp dẫn, nhưng cũng có thể có những người khác bạn phải đánh bại và trong thi đấu thì chỉ có một người chiến thắng.

Với một số người, đời là một trò chơi. Bạn hình dung ra nó với những màu sắc gì? Đời có thể là sự vui chơi - ý tưởng hay đấy! Đời có thể là một cuộc cạnh tranh. Nó có thể là cơ hội để bạn chơi và hưởng thụ nhiều hơn. Một số người nói, "nếu đời là một trò chơi, thì sẽ có người thua". Người khác hỏi, "Có cần phải có nhiều tài không?" Tất cả còn tùy thuộc vào những niềm tin mà bạn gán cho từ "trò chơi". Nhưng với ẩn dụ này, bạn có một số những yếu tố ảnh hưởng tới lối suy nghĩ và cảm nhận của bạn.

Ẩn dụ cuộc đời đối với mẹ Teresa là sự linh thiêng. Nếu bạn bạn coi cuộc đời là linh thiêng, bạn sẽ kính trọng cuộc đời nhiều hơn - hoặc bạn sẽ nghĩ mình không được phép có nhiều sự vui chơi. Nếu bạn coi đời là một quà tặng thì sao? Lập tức bạn sẽ cảm nghiệm sự ngạc nhiên, sự vui thích, sự đặc biệt.

Trong những ẩn dụ kể trên, ẩn dụ nào thích hợp cho cuộc đời? Chắc hẳn tất cả những ẩn dụ ấy đều ích lợi vào những thời điểm khác nhau của cuộc đời, vì nó giúp bạn hiểu rõ những khía cạnh khác nhau của cuộc đời để có những thay đổi. Nhưng hãy nhớ, mọi ẩn dụ đều có những lợi ích trong một số hoàn cảnh và những giới hạn trong một số hoàn cảnh khác.

Một ẩn dụ có thể cứu sống bạn

Martin và Janet Sheen là hai người bạn đặc biệt của vợ chồng tôi. Họ đã cưới nhau được gần 30 năm và điều tôi cảm phục nhất nơi họ là tình đùm bọc lẫn nhau, lo lắng cho gia đình và quan tâm tới những người túng thiếu. Ai cũng biết là vợ chồng Sheen rất rộng rãi, nhưng người ta không thể tưởng tượng được Martin và vợ ông mỗi ngày cho đi nhiều đến như thế nào. Ẩn dụ của họ về nhân loại là "tứ hải giai huynh đệ" và vì thế họ quan tâm và cảm thông với hết mọi người, ngay cả những người hoàn toàn xa lạ.

Tôi nhớ lại câu chuyện cảm động mà Martin đã kể, cho thấy cuộc đời ông đã thay đổi từ nhiều năm trước trong khi ông đang làm bộ phim Apocalypse Now. Trước thời gian đó, ông coi cuộc đời là một cái gì đáng sợ. Bây giờ ông coi nó là một thách đố đầy bí ẩn. Ẩn dụ mới của ông là: cuộc đời là một mầu nhiệm. Ông yêu mầu nhiệm được làm người, sự kỳ diệu và khả năng rộng mở cho kinh nghiệm của ông từng ngày.

Điều gì đã làm thay đổi ẩn dụ của Martin? Sự đau đớn tột độ. Bộ phim Apocalypse được thực hiện sâu trong một khu rừng già ở Philippin. Thời biểu làm việc bình thường của họ là từ thứ hai tới thứ sáu mỗi tuần và thường thường mỗi chiều thứ sáu Martin và Janet đều lái xe khoảng 2 tiếng rưỡi đồng hồ về nghĩ cuối tuần ở Manila. Nhưng một dịp cuối tuần, Martin phải ở lại thêm ngày thứ bảy để quay phim. Janet thì đã tình nguyện về thành phố trước để mua cặp kiếng cho một người trong đoàn quá nghèo không đủ tiền để mua. Đến hôm ấy, Martin chỉ còn lại một mình, nằm trằn trọc không ngủ được, mồ hôi ướt đẫm cả người và ông cảm thấy đau khắp cả người. Đến sáng, ông bắt đầu bị một cơn đau tim nặng. Một phần thân thể không cử động gì được. Ông té nhoài xuống đất và ông phải dùng hết ý chí của mình để bò ra cửa lều kêu người tới cứu. Nằm xoài dưới đất, ông cảm thấy mình sắp chết. Bổng dưng, ông cảm thấy mọi sự yên tĩnh và êm đềm. ông thấy mình đang đi qua một cái hồ đầy nước ở trước mặt. Lúc ấy ông tự nghĩ "Ồ, chết là như thế này đây" và cũng chính lúc đó ông nhận ra là mình không sợ chết, nhưng mà mình đã sợ sống! Ngay lúc đó, ông hiểu rằng đời là một thách đố thực sự. Lập tức ông quyết định phải sống. Ông thu gom hết sức lực còn lại của mình, với tay ra túm lấy vài ngọn cỏ. Hoàn toàn chú tâm, ông từ từ kéo ngọn cỏ lên mũi. Hầu như ông không cảm thấy gì cả. Đến lúc ông ngửi thấy mùi cỏ, cảm giác đau trở lại với ông và ông biết mình còn sống. Ông tiếp tục phấn đấu.

Khi những người trong đoàn làm phim tìm ra ông, họ nghĩ ông chắc chắn sẽ chết. Nét mặt và những câu trao đổi của họ cho Martin thấy rằng ông khó sống. Sức lực ông bắt đầu suy sụp. Thấy rằng không còn thời giờ nữa, phi công trưởng đoàn Apocalypse liều mạng lái chiếc trực thăng bay gấp đến bệnh viện trong thành phố. Tới nơi, ông được đặt nằm trên cáng và đẩy vào phòng cấp cứu, với rất ít hy vọng sống sót. Càng lúc Martin càng trở nên yếu dần. Thế rồi Janet đến. chị chỉ nghe biết là chồng chị bị cơn đau tim. Nhưng các bác sĩ báo cho chị biết tình trạng của chồng chị rất nguy kịch. Chị không chịu chấp nhận - chị biết rằng Martin cần sức mạnh; chị cũng biết chị phải phá vỡ nỗi sợ của anh cũng như của chị. chị hành động tức khắc và thể hiện bằng một câu nói. Khi Martin mở mắt, chị mỉm cười thật tươi và nói, "Ồ, chỉ là một cuốn phim thôi, anh à. Chỉ là một cuốn phim thôi!" Martin kể lại rằng lúc ấy anh ta biết mình sắp sửa làm cuốn phim đó và bắt đầu khỏi bệnh. Một ẩn dụ tuyệt vời! Ngay tức khắc, ông thấy vấn đề không đến nỗi trầm trọng - chỉ là một trong biết bao vấn đề ông có khả năng đối phó. "Một cuốn phim thì không đáng để cho mình bị cơn đau tim hạ gục" đó là thông điệp của ẩn dụ và theo tôi hiểu, nó còn có ý nghĩa sâu xa hơn nhiều. Dầu sao, sự đau đớn bạn trãi qua trong lúc làm một cuốn phim không kéo dài mãi. Nó không có thực và tới một lúc nào đó, nhà đạo diễn sẽ ra lệnh, "Cắt!" Janet đã thông minh sử dụng ẩn dụ này để cắt đứt kiểu suy nghĩ cũ của Martin và đã giúp ông lấy lại được nguồn sức lực của mình. Cho tới nay, ông luôn tin rằng ẩn dụ ấy đã cứu sống ông.

Một người bạn của tôi không có con cái, nên thường gọi những đứa trẻ là "quỉ con". Và vì anh ta có quan niệm như thế về bọn trẻ, bạn dễ hiểu phản ứng của chúng đối với anh ta. Thế nhưng, mới đây, chúng tôi ép anh ta làm Ông già Noel ở một của hàng bách hóa và anh phải để cho hàng trăm "quỉ con" đến ngồi vào lòng anh ta. Thế mà, chính cái kinh nghiệm đó đã thay đổi hoàn toàn cái nhìn của anh ta về trẻ con và thay đổi ẩn dụ của anh ta mãi mãi. Giờ đây anh gọi chúng tà "chó con" và rất thích vui đùa với chúng. Khi bạn bảo những đứa trẻ của bạn là "đồ hỗn", chắc chắn bạn không muốn chăm lo cho chúng nhiều đâu. Bạn hãy cố gắng có những ẩn dụ thích hợp để nâng đỡ bạn trong việc chăm sóc con cái - chúng nghe và học ở nơi bạn đấy!

Các ẩn dụ có thể thay đổi ý nghĩa bạn gán cho bất cứ điều gì, thay đổi quan niệm của bạn về cái sướng và cái khổ, và biến đổi cuộc đời bạn hiệu quả như nó biến đổi ngôn ngữ của bạn. Bạn hãy chọn lựa chúng cho kỹ, thông minh, để chúng đào sâu và làm giàu kinh nghiệm sống của bạn và của những người mà bạn thương mến.

Chương 11

MƯỜI CẢM XÚC TẠO SỨC MẠNH

"Thiếu cảm xúc thì không thể biến đổi bóng tối thành ánh sáng

và bất động thành chuyển động"

-CARL JUNG

Tôi muốn giới thiệu với bạn một anh chàng tên Walt. Anh là một con người tử tế, chừng mực, luôn cố gắng làm những gì hợp lý.

Anh sống một đời sống nghiêm túc; khoa học: mọi thứ đều có chổ của nó và theo trật tự của nó. Ngày nào anh cũng thức dậy đúng 6 giờ 30, tắm rửa và cạo râu, uống cà phê, ăn sáng, rồi ra khỏi cửa lúc 7 giờ 10 để đi một quãng đường 45 phút tới chổ làm việc. Anh đến văn phòng lúc 8 giờ rồi ngồi làm cùng một công việc mà anh làm từ suốt hai chục năm nay.

5 giờ chiều anh về nhà, rót một ly rượu rồi bật TV. Một giờ sau vợ anh về và họ ăn những thức ăn còn thừa của bữa trước hay bỏ mấy cái bánh Pizza vào trong lò để ăn tối. Sau bữa ăn, anh ngồi xem tin tức trong khi vợ anh tắm rửa cho đứa con và cho nó đi ngủ. Muộn lắm là 9 giờ 30 là anh đã lên giường rồi. Những ngày cuối tuần anh trông nom vườn tược, sửa xe và ngủ. Walt và người vợ mới của anh cưới nhau đã được 3 năm và tuy cuộc hôn nhân của họ không thể gọi là "say đắm", nhưng cũng thoải mái - tuy rằng dạo gần đây cũng có dấu hiệu lại rơi vào vết lăn của cuộc hôn nhân thứ nhất của anh.

Bạn có quen biết người nào giống như Walt không? Có thể là một người mà bạn quen rất thân - một người không hề rơi vào tận cùng của đau khổ hay thất vọng nhưng cũng không hề cảm nghiệm một mối đam mê hay niềm vui nào cả.

Có quá nhiều người đau khổ vì ảo tưởng rằng họ hoàn toàn không kiểm soát được những cảm xúc của mình, chúng bất ngờ xảy đến như để phản ứng lại những sự kiện trong cuộc đời chúng ta. Nhiều khi chúng ta sợ những cảm xúc như thể những con siêu vi tuy trong lúc này chưa có ảnh hưởng gì trên chúng ta nhưng sẽ tấn công chúng ta khi cơ thể chúng ta yếu nhất. Đôi khi chúng ta coi cảm xúc của mình như những người em họ thấp vế so với trí khôn của chúng ta và không coi chúng có giá trị gì. Hoặc chúng ta coi cảm xúc là phản ứng nảy sinh nơi chúng ta khi có ai làm gì hay nói gì với chúng ta. Có điểm gì chung trong tất cả những tin tưởng này của chúng ta? Đó là quan niệm sai lạc rằng chúng ta không kiểm soát được những cảm xúc của mình mà chúng ta coi là nhựng điều bí nhiệm.

Tôi nghĩ có 4 thái độ cơ bản khác nhau của người ta đối với cảm xúc. bạn đã có thái độ nào?

1. Trốn tránh

Tất cả chúng ta đều muốn trốn tránh những cảm xúc đau đớn. Hậu quả là nhiều người cố tránh bất kỳ hoàn cảnh nào có thể dẫn đến những cảm xúc mà họ sợ - tệ hơn nữa, nhiều người không muốn có bất kỳ cảm xúc nào! Ví dụ, nếu họ sợ bị từ chối, họ cố tránh mọi hoàn cảnh có thể dẫn tới chỗ bị từ chối. Họ tránh mọi quan hệ tiếp xúc. Họ không xin những việc làm có nhiều thách đố. Đối phó với cảm xúc theo kiểu này là một cạm bẫy, vì tuy việc trốn tránh những hoàn cảnh tiêu cực có thể bảo vệ bạn trước mắt, nhưng nó ngăn bạn không cảm nhận được tình yêu, sự thân mật và sự quan hệ mà bạn khao khát nhất. Rốt cuộc bạn cũng không thể nào tránh cảm xúc. Phương pháp tốt hơn cả đối với bạn là cố gắng tìm ra những ý nghĩa kín ẩn nhưng tích cực trong những gì mà trước kia bạn tưởng là những cảm xúc tiêu cực.

2. Phủ nhận

Một cách thứ hai để đối phó với cảm xúc là chiến lược phủ nhận. Người ta thường cố gắng gạt đi những cảm xúc bằng cách nói, "Hoàn cảnh mình không đến nỗi tệ như thế". Trong khi ấy, tận trong đáy lòng họ vẫn nung nấu ý tưởng là sự việc quá ghê sợ, là người khác lợi dụng họ, hay họ làm mọi cái đều đúng mà sao sự việc cứ luôn luôn đi ngược lại ý muốn của họ. Có một cảm xúc mà phớt lờ đi như thể không có nó thì chỉ tạo thêm đau khổ mà thôi. Tìm cách phủ nhận cảm xúc của bạn thì không phải là giải pháp. Chương này sẽ giúp bạn cách tìm hiểu cảm xúc và sử dụng nó.

3. Ganh đua

Nhiều người bỏ cuộc đấu tranh với những cảm xúc đau đớn và quyết định hoàn toàn chịu vậy. Thay vì học được bài học mà cảm xúc đang có ý cống hiến cho họ, họ lại làm cho cảm xúc ấy mạnh hơn lên và làm cho nó tồi tệ hơn. Nó trở thành "huy hiệu của lòng can đảm" và họ lấy đó để ganh đua với người khác: "Anh nghĩ hoàn cảnh của anh như thế là tệ lắm sao? Xem này, tôi còn gặp hoàn cảnh khốn đốn hơn nhiều!" Và họ hãnh diện vì mình gặp khó khăn hơn biết bao người khác. Đây chắc chắn là thái độ nguy hiểm nhất và bạn phải tránh nó với bất cứ giá nào. Nó có thể trở thành thái độ tự mãn cố hữu của bạn. Tốt nhất là bạn nên tìm hiểu những ý nghĩa tích cực mà cảm xúc muốn mang đến cho bạn.

4. Học hỏi và sử dụng cảm xúc

Nếu bạn muốn đời sống của bạn hoạt động thực sự, bạn phải làm sao cho các cảm xúc của bạn hoạt động cho bạn. Bạn không thể trốn tránh nó; không thể gạt bỏ nó; không thể coi thường nó hay ảo tưởng về ý nghĩa của nó. Bạn cũng không thể cứ để mặc nó chi phối đời sống bạn. Các cảm xúc, dù là những cảm xúc nhất thời xem ra là đau đớn. Cũng thực sự là chiếc la bàn nội tâm để hướng dẫn các hành động của bạn tới mục tiêu. Nếu không biết cách sử dụng la bàn này, bạn sẽ suốt đời nằm trong cơn lốc nội tâm xoay vần bạn.

Sáu bước dẫn tới làm chủ cảm xúc

Mỗi khi có một cảm xúc đau đớn, chúng ta có thể theo sáu bước sau đây để phá vỡ kiểu mẫu tiêu cực, tìm ra những lợi ích của cảm xúc đó và giúp chúng ta học được bài học để loại bỏ được sự đau đớn nhanh chóng. Chúng ta tóm tắc sáu bước đó như sau:

Bước 1

XÁC ĐỊNH RÕ BẠN ĐANG THỰC SỰ CẢM THẤY GÌ

Người ta thường cảm thấy quá nặng nề đến độ họ không biết mình đang cảm thấy gì. Họ chỉ biết mình đang bị tấn công bởi những cảm xúc và cảm giác tiêu cực.

Thay vì cảm thấy nặng nề, bạn hãy dừng lại giây lát và tự hỏi mình, "Thực sự mình đang cảm thấy gì ngay trong lúc này?" Nếu bạn nghĩ ngay lập tức, "Mình đang cảm thấy tức giận", bạn hãy tiếp tục hỏi mình, "Mình đang tức giận thực sự chứ? Hay là có chuyện gì khác? Có thể điều mình đang thực sự cảm thấy là bị tổn thương. Hay mình cảm thấy mình đã để mất một cái gì". Bạn nên hiểu rằng cảm giác bị tổn thương hay mất mát thì không mãnh liệt bằng cảm giác tức giận. Ngay khi bạn dừng lại trong giây lát để xác định cảm xúc thực sự của mình và bắt đầu chất vấn cảm xúc ấy, bạn có thể làm dịu cường độ cảm xúc và nhờ đó đối phó với hoàn cảnh nhanh hơn và dễ dàng hơn.

Bước hai

NHÌN NHẬN VÀ COI TRỌNG CẢM XÚC CỦA BẠN

BIẾT RẰNG CHÚNG CÓ ÍCH CHO BẠN

Bạn không bao giờ muốn coi những cảm xúc của mình là xấu. Chỉ cần nghĩ rằng cảm xúc mình đang có là "xấu" cũng đủ để phá hoại mọi sự đối thoại chân thực với bản thân cũng như với người khác. Hãy nhìn nhận và coi trọng cảm xúc của bạn. Nếu bạn muốn tin tưởng các cảm xúc của mình và biết rằng mặc dù trong lúc này bạn không hiểu nó, thì mỗi kinh nghiệm của bạn sẽ đều giúp bạn làm một sự thay đổi tích cực và bạn sẽ lập tức cắt đứt cuộc chiến đang dày vò nội tâm bạn. Thay vào đó, bạn sẽ cảm thấy mình đang tiến tới những giải pháp đơn sơ. Bạn hãy luyện tập thái độ coi trọng mọi cảm xúc và cũng giống như một đứa trẻ cần sự quan tâm, bạn sẽ thấy các cảm xúc của mình "lằng dịu" hầu như ngay tức khắc.

Bước 3

TÌM HIỂU THÔNG ĐIỆP

MÀ CẢM XÚC NÀY MUỐN GỞI ĐẾN CHO BẠN

Bạn còn nhớ sức mạnh thay đổi trạng thái cảm xúc chứ? Nếu bạn đặt mình vào trạng thái có cảm giác tò mò thực sự muốn học hỏi điều gì, thì đây là một phương pháp trực tiếp để cắt đứt khuôn mẫu cũ của mọi cảm xúc và giúp bạn học hỏi được nhiều về bản thân mình. Tính tò mò tìm hiểu sẽ giúp bạn làm chủ cảm xúc, giải quyết khó khăn và ngăn ngừa một vấn đề tương tự xảy ra trong tương lai.

Đây là bốn câu hỏi để giúp bạn đi vào cảm giác tò mò muốn biết về cảm xúc của mình:

* Tôi thực sự muốn cảm thấy gì?

* Tôi phải tin tưởng những gì để cảm thấy theo cách mà tôi đang cảm thấy?

* Tôi muốn làm gì để có một giải pháp và xử lý tình huống ngay lúc này?

* Tôi học được gì ở điều này?

Khi bạn tò mò tìm hiểu về cảm xúc của mình, bạn sẽ học được những sự phân biệt quan trọng về chúng. Không chỉ cho hôm nay, mà cả cho tương lai nữa.

Bước 4

HÃY TỰ TIN

Hãy tin tưởng rằng bạn có thể đối phó với cảm xúc này ngay. Phương pháp nhanh nhất, đơn giản nhất và mạnh nhất để đối phó với mọi cảm xúc là nhớ lại có lần trước kia ta đã từng có một cảm xúc tương tự và biết rằng ta đã xử lý thành công cảm xúc ấy. Vì bạn đã xử lý nó trước kia, nay bạn chắc chắn có thể xử lý nó lại một lần nữa.